HEEMKUNDEKRING
OP DE BEEK
PRINSENBEEK

Beeldbank Bibliotheek

   
 

Heemkundekring 'Op de Beek' Beeldbank Bibliotheek Zoekresultaat

Aantal gevonden publicaties : 104   (uit: 542)

Getoond wordt publicatie : 1 t/m 30


Uitgebreid zoeken

Zoekresultaat verdeeld over 4 pagina's, met elk (max.) 30 publicaties:

1   2   3   4       Volgende       Eind

Klik op publicatie voor vergroting en meer informatie

1. Boeknummer: 00140  
Kasteel Boschdal. Bolwerk van Beeks verzet
Oorlog -- Tweede Wereldoorlog, Prinsenbeek           (2013)    [Rinie Maas]
Kasteel Boschdal. Bolwerk van Beeks verzet
Dit boek is via deze link verkrijgbaar in de winkel van Heemkundekring Op de Beek.

VOORWOORD AD VAN MELIS VOORZITTER HEEMKUNDEKRING OP DE BEEK
Bij de research ten behoeve van zijn vorige boek over het drama op de Vloeiweide stuitte schrijver Rinie Maas regelmatig op de relatie met de ondergrondse in Beek. Dat was voor hem aanleiding
om alle verhalen die hierover de ronde deden te bundelen en te analyseren en, waar nodig en mogelijk, met elkaar te verbinden. Het leverde zeer verrassende onthullingen en conclusies op en
resulteert in dit boek met nader onderzochte maar vooral ook onbekende verhalen waarbij alle geheimen ontsluierd worden. Niet kon worden vermoed dat Boschdal als bolwerk van het Beekse verzet
zelfs ook landelijk in zijn soort een unicum is geweest.
Het landgoed Boschdal heeft in de loop der tijd verschillende functies gehad. Na een aantal jaren hockeyaccommodatie te zijn geweest is het nu een prachtige golfbaan, waar het goed toeven is.
Eens was het echter een fraai landgoed met een sierlijk landhuis oftewel in de volksmond: een kasteel.
Over dit in 1946 gesloopte kasteel is in het verleden al menigmaal geschreven. Dat is ook niet zo verwonderlijk want dit landgoed heeft een opmerkelijke historie zoals u in dit boek zult merken.
Naast de min of meer bekende lotgevallen van de daar in de tweede helft van de 19e eeuw wonende familie van Alvay Rengers-van Bijlandt, waren er echter ook al jarenlang geruchten over
de gebeurtenissen die zich daar en in ons dorp in de Tweede Wereldoorlog, kort voor de bevrijding van Beek op 30 oktober 1944, afspeelden. Maar men wist er vaak het fijne niet van.
Daar komt nu met dit boek een einde aan.
Tevens getuigen de verhalen van de bekende gemeenschapszin van Prinsenbeek. Die is dus niet alleen van deze tijd, maar blijkbaar altijd al aanwezig geweest. En zeker in moeilijke tijden komt
deze mooie Beekse eigenschap zeer van pas.
Oorlog en verzet vragen immers veel van mensen, zeker waar het op elkaar vertrouwen en kunnen steunen aankomt. Dit boek verhaalt over bijzondere gebeurtenissen die van alledaagse mensen bijzondere
mensen maakten en hen tot daden brachten die ieders respect verdienen.
De heemkundekring is erg verheugd over het initiatief van Rinie Maas om het oorlogsverleden van het landgoed Boschdal en het dorp Beek in een boek vast te leggen. Hij is als geen ander daartoe
in staat vanwege zijn vermogen om mensen te enthousiasmeren en te motiveren om hieraan mede te werken. Samen met zijn vlotte, toegankelijke en intrigerende schrijfstijl heeft dit geleid tot
een zeer lezenswaardig en uniek boek.
Hiermee is wederom een waardevolle nieuwe stap gezet op de eindeloze weg van de geschiedschrijving van ons dorp en het invullen van de open plekken daarin.
De dank van het bestuur van de heemkundekring Op de Beek en zeker ook van alle lezers gaat uit naar de schrijver en al degenen die hem hun medewerking gegeven hebben.
Speciaal willen wij iedereen bedanken die voor dit boek hun - vaak persoonlijke - verhalen en ervaringen met ons wilden delen.
Prinsenbeek, 26 september 2013
Ad van Melis
Voorzitter Heemkundekring Op de Beek


OORLOGSGEHEIM VAN BEZET DORP VAN DE SCHRIJVER
Dit boek 'Oorlogsgeheim van bezet dorp', vervolg op 'Brabants oorlogsdrama Vloeiweide', schrijf ik niet voor de mooiigheid; noch voor de wetenschap al moet die cultureel wel haar eigen
plaats worden toegekend, noch voor welk andere (elitair) literair doel ook. In het boek schrijf ik Boschdal, het kasteel dat in het laatste oorlogsjaar 1944 een hoofdrol vervult als een knooppunt
van verzet, consequent met 'sch' omdat het in de tijd van haar bestaan zo gespeld wordt. Het roept sfeer op, zo'n woord. Verder heb ik niets te verantwoorden. Ik schrijf dit boek 'Oorlogsgeheim van
bezet dorp' namelijk door verwondering en verbazing en door naarstig gezochte en opgedane kennis. Ik ken de oorlogstijd op Beek allereerst uit mijn jeugdjaren en vooral door verhalen van
mijn hooggeachte en lieve ouders Willem Maas en Rika van der Westen als ook van mijn opa en oma's, mijn vele ooms en tantes en bekenden uit mijn jongelingentijd en door overlevering.
Honderden keren heb ik ze geboeid gehoord.
Ik heb er in dit boek niettemin een uiterst selectief en spaarzaam gebruik van gemaakt. Ik heb vooral de Bekenaren zélf, aan de hand van vele in terviews, met de onontbeerlijke steun van Janus
Jochems, Wim Spapens en Frans Dikmans, laten vertellen, zoals het een chroniqueur betaamt. Als ik zelf aan Beek denk dan herinner ik me als kind de zon en de maan, de hemellampen die nergens
mooier konden zijn dan daar, de molen aan het Moleneind, het geheimzinnige Liesbos, de eindeloos groene weilanden langs de Bredestraat, het zindelijke dorpje met zijn prachtige Markt;
zijn immer geschrobde stoepen, de overal koerende duiven, de pastoor en zijn kapelaans met hun zwarte soutanes uit het interbellum gestapt, de bel van de koster en knielende mensen omdat
ons Heer voorbijging voor bediening en berechting. De gedachte aan al die gemoedelijke mensen en hun stervenden, die in hun laatste uren intense bijstand krijgen van de buurt, ontroert me
nog altijd en Beek is in de dienst aan een ander Beek gebleven. Ik hoor de welluidende namen bij ooms en tantes over Kèsje Gommeren, Tinus Taks en Jan de Kopere. Over de oorlog hebben mijn
vader en moeder spannende maar ook liefelijke dingen verteld. Waarvan zuinig gebruik gemaakt is door mij.
Ik zag in de jaren na de oorlog op het vredige Beek overal onschuld en zo was het ook in de jaren daarvoor. Ik vraag me in gemoede af, na anderhalf jaar onderzoek en schrijven en herschrijven,
nu alles is voltooid, of de Duitsers het september 1944 ook niet zo gezien hebben? Het is - zeg ik meteen - niet waar; het is totaal niet waar; het is ook helemaal niet het verhaal dat ik u vertel maar
het is bijna voorstelbaar dat het Duitse leger, dat niet de moed had om tijdig tegen Boschdal, bolwerk van Beeks verzet, op te treden, door dit vredelievende en bij uitstek Brabantse dorpje
bedwelmd en betoverd is geraakt. Het is een hypothese met héél véél dichterlijke vrijheid. Als een welgemeende ode aan mijn geboortedorp après la lettre.
De echte feiten over de oorlog op Beek zijn anders; soms ijzingwekkend en bikkelhard en die vertel ik aan u. Ik schrijf dit boek voor mijn geboortedorp Beek en de regio om ons te verplaatsen
in de tijd van toen. Van de mensen vertel ik hun geschiedenissen, ook de dramatische, om ons te verbinden met elkaar. Misschien wat troost te schenken of zo mogelijk wat vreugde. In dat
geval een zonnestraaltje te zijn. Ik hou me aan de archieven, de getuigenissen, de literatuur terzake en aan de feiten. Ik maak gebruik van de onvervreemdbare plicht van de schrijver van
verbeelding en inlevingsvermogen om het zicht op de oorlog 1940-1944 op Beek en in West-Brabant zo helder en scherp mogelijk naar voren te brengen.
Ik herinner aan de mensen om hun blijvend een naam te geven en omdat 'herinneren', volgens de beroemde Russische schrijvers, 'het door God gegeven broertje is van de liefde'.
Prinsenbeek, 26 september 2013,
Rinie Maas

Uitgeverij Vorsselmans Zundert;  
 

2. Boeknummer: 00325  
Sporen door de rijd. Archeologie in het trace van de HSL-Zuid
Ruimtelijke-ordening -- 16.026           (2006)    [Evert van Ginkel i.s.m. Joop Hendriks, Kees Kaptein, Marco van Trierum, Ellen Vreenegoor (Stuurgroep Archeologie HSL-zuid)]
Overzicht van de archeologische vondsten tijdens de aanleg van HSL-Zuid en de geschiedenis van het traject

Inhoud
4    Voorwoord
6    Archeologie zit goed in de bodem
8    Lijn door het land: de HSL-Zuid
14  Stukjes steen van jagers en verzamelaars
20  Onder heuvels bijgezet
26  Brabants boerenland
32  Een hoekje van een wereldrijk
40  Donkere Middeleeuwen
50  Het spoor van de stedendwinger
56  Naar de 21e eeuw
60  Met hoge snelheid naar de toekomst

Voorwoord
In 2000 is de eerste schop de grond ingegaan voor de aanleg van de HSL-Zuid, de hogesnelheidslijn die Amsterdam op 3 uur en 4 minuten reizen van het Gare du Nord in Parijs brengt, en in 1 uur en 44 minuten
van Brussel-Zuid. Het project heeft veel bestuurlijke, organisatorische en technische voeten in de aarde gehad, en ook het geduld van de omwonenden is lang op de proef gesteld. Nu is het werk bijna af, en is
de HSL-Zuid vanaf april 2007 gereed voor commercieel vervoer.
Wat al klaar is, zijn de resultaten van het archeologisch onderzoek dat in en langs het tracé is uitgevoerd.
De HSL-Zuid is een groot infrastructureel project waarbij archeologie geen blok aan het been van de bouwers is geweest en ook geen bijzaak, maar een normaal onderdeel van het hele proces. Krijgt de
maatschappij daar iets voor terug? Zeker, al is de waarde niet in euro's uit te drukken. Het gaat namelijk om verrijking van de kennis van onze geschiedenis. Archeologen hebben op verschillende plekken in het
tracé vondsten gedaan uit de afgelopen 7000 jaar. Soms zijn dat hele kleine ontdekkingen, maar er kunnen ook nieuwe bladzijden in de geschiedenisboekjes worden geschreven, zeker op plaatselijk niveau.
Wie van de opgravingen heeft gehoord, zal zeker benieuwd zijn om na zoveel tijd te lezen wat er nu precies gevonden is. Er is een omvangrijk boek over geschreven door en voor specialisten, waarin iedere
scherf, iedere verkleuring en ieder zaadje beschreven staan. Dit boekje is bedoeld voor een breed publiek van geïnteresseerden. Het gaat met grote stappen langs het tracé en door de geschiedenis. Vele illustraties,
waaronder zes prachtige panorama's van Ulco Glimmerveen, brengen in dit boekje het verleden langs de spoorlijn tot leven. We wensen u veel genoegen met deze korte maar kleurrijke reis door de tijd.
Stuurgroep Archeologie HSL-Zuid
Johan Hendriks (gemeente Breda)
Kees Kap Lein (Projectorganisatie HSL-Zuid)
Marco van Trierum (gemeente Rotterdam)
Ellen Vreenegoor (Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek)

Projectgroep Archeologie HSL;  
 

3. Boeknummer: 00326  
Ontspoord Magazine. jaargang 14 nr 1
Bak-van-boemeldonck -- 04.001           (2021)    [Leden van verschillende Beekse Carnavalsverenigingen]
Magazine met allerlei feiten en weetjes over het Carnaval in Boemeldonck gemaakt door leden van verschillende carnavalsverenigingen. Drie maal per jaar veschijnend. Hoofdredacteur Jasper Korving

Inhoud
3    Voorwoord
6    Nieuws
8    Route van de Optocht
10  Column Sofie
12  Vrouwen die bouwen
14  Klasbak
15  Cult Classic
16  Dieren voorspellen de nieuwe Prins
20  Black Eagles jr.
22  CV Bende Gek?!
24  CV de Bixe Draoke
26  CV de Leutlaaiers
28  CV de Dwarsliggers
30  CV Ga Nou!
32  CV de Nachtbraokers
34  CV de Japjuinen
36  Afgevaardigden van de clubs
38  We zien oe gère
39  Column Nie Mokke
40  Pinneküh
41  Hoe gaat het nu met?
44  Word Lid
45  Column 42PK
46  Top 11 spelletjes voor de Fietstocht

Voorwoord
Boeren, burgers en buitenlui, komt dat zien! Het 56e jaar van Boemeldonck, met de 55e Grootvorst en de 54e Grote Optocht is aangebroken. En ja, de leuze liegt er niet om, want het kriebelt weer als
vanouds. En laat het alsjeblieft ook zo zijn als vanouds! Ik kijk uit naar de versierde huizen, een gekleurde markt, volle straten en kroegen, de terugkeer van vrienden en bekenden naar het dorp, en dat allemaal
om samen te genieten en plezier te maken. Ik verlang al weer naar het droogleggen (en misschien iets minder naar het weer aansluiten) van de pomp, het halen van een vette hap, de smakelijke aroma's van
ongewassen kielen en een 'goede' zorg voor de inwendige mens. Ik heb daar - waarschijnlijk net als u - ontzettend veel zin in!
Maar laten we beginnen met een Ontspoord zoals vanouds, waarin we kunnen roddelen over wie de 55e Prins van Boemeldonck wordt, wie de hofdames gaan zijn, en wie er vol trots de cup in zijn stamcafé mag plaatsen.
Want die wordt - hopelijk - weer aan een club uitgereikt die dit jaar zowel het publiek als de jury overdondert. Deze vragen spelen al in de hoofden van menig Boemeldoncker.
En eindelijk kunnen we bij Ontspoord hier weer over schrijven.
De columnisten hoeven niet meer te filosoferen over politiek Den Haag, maar kunnen vooruitblikken naar een geweldige zesdaagse eind februari. En misschien nog wel leuker... de aanloop ernaartoe! Hoe is het gesteld met de
Meestervoorspellers van de redactie? Staan de juiste kanshebbers ertussen, of trekken ze aan het kortste eind? Is dat bouwen ook voor vrouwen? Zeker wel! En het bewijs vind je hier in Ontspoord! En hoe is het met de ontwerpers?
Hebben zij nog het gevoel om vanaf een blanco vei papier een kasteel op wielen te kunnen ontwerpen. Zelf kijk ik er al naar uit om verder te bladeren, want ook ik ben heel benieuwd waar de concurrentie mee op de proppen
komt, waarmee we gezamenlijk bij mogen dragen aan een fantastische optocht!
Al die zaken vindt u in deze Ontspoord: Ontwerpen, quotes, voorspellingen en mooie (historische) verhalen. Laat dit een start zijn van een fantastisch karnavalsseizoen. waarin we weer kunnen laten zien waar Boemeldonck groot
is. Waarin we kunnen laten zien wat verbroedering is en waarin we kunnen laten zien waarom wij de mooiste optocht van het land hebben. Zing, dans,bouw, plak, lach, feest en bewonder... Tenminste, laten we het hopen!
Hopelijk tot snel bij één van al die mooie evenementen die Boemeldonck te bieden heeft. Mijn kiel hangt klaar!
Bastiaan van Aert

Stichting Ontspoord;  
 

4. Boeknummer: 00327  
Ontspoord Magazine. Jaargang 14 nr 2
Bak-van-boemeldonck -- 04.001           (2022)    [Bastiaan van Aert e.a.]
Magazine met allerlei feiten en weetjes over het Carnaval in Boemeldonck gemaakt door leden van verschillende carnavalsverenigingen. Drie maal per jaar verschijnend. Hoofdredacteur Jasper Korving

Inhoud
3    Voorwoord
6    Welke cocktail past bij jou?
8    Verplaatst
10  Kielemblemen
12  We zien oe gère
13  Column Sofie
14  Karnavalsaccessoires
16  Make Up Your Mind
18  Pinneküh
19  Hoe gaat het nu met?
22  Liedje ontleden
23  Column 42PK
24  Karnavalsseizoen deel 1
26  WBTR
27  Column NIE Mokke
28  Duurzaam karnaval
30  Top 11 zomerkarnaval

Voorwoord
Leuk dat jullie ook deze editie weer bewonderen en zo ook ons voorwoord.
Lastig is het wel, want normaal roepen we spontaan iets door de microfoon en typen wij dit niet van tevoren uit. Er gebeurt iets (of juist niets) in de kroeg en daar anticiperen we dan op. Als het niet met een stomme
grap of een slechte uitspraak is, dan proberen we er wel een muzikale draai aan te geven.
Maar wat een jaar is 2022 nu al! En het jaar is nog niet voorbij. Het is nog niet eens halverwege. Karnaval 1.0 zit er inmiddels op en we gaan door naar karnaval 2.0, dat inmiddels ook al bekend staat als Pika, de afkorting
van Pinksterkarnaval. Maar goed, de februari-editie van karnaval was al fantastisch, mei veel gezelligheid, mooi weer en als vanouds allemaal samen, dus wij kijken erg uit naar het volgende feest der verbroedering.
Wij, 1wee van de DJ's van Boemeldonck. maken tijdens karnaval natuurlijk van alles mee. Je kan het zo gek niet verzinnen. Het mooiste is dat wij eigenlijk op de troon van de kroeg staan en dus ook (bijnal alles zien. Soms komen de
verhalen gewoon naar je toe: Van de meest slechte muzikale verzoekjes die er zijn (die wij dan proberen ergens tussen al het karnavalsgeweld te draaien), tot iemand die pingpongballen opraapt van de grond en die dan vervolgens
in z'n mond wil stoppen (maar gelukkig op tijd wordt tegengehouden).
Sommige verzoeknummertjes worden wel honderd keer aangevraagd met karnaval. Is het niet door de persoon zelf, dan wel door iemand anders die ingeschakeld wordt. Maar soms krijg je ook hele andere vragen. De mooiste
van afgelopen karnaval was de vraag of we het nummer 'Troelalala' bij iemand in zijn Spotify-lijst wilden zetten, omdat hij de titel niet wist (mocht je het nummer niet kennen: Dit was zo'n grote hit, die was niet te missen).
Alles draait in Boemeldonck om karnaval en wij proberen de boel draaiende te houden. Wij draaien maar door en zijn zeker nog niet doorgedraaid. Het is de juiste Toon die gedraaid wordt. Wel of geen optocht, wel of geen optocht.
U vraagt, wij draaien...
We kijken erg uit naar van de zomer en hopelijk wordt het heerlijk weer, zodat we het binnen én buiten mogen vieren. Maar lees eerst nog even deze Ontspoord door. Daarin zit een korte terugblik op het eerste deel van het
karnavalsseizoen 2021/2022, maar er wordt ook al vooruitgekeken naar het tweede deel ervan. Wij willen alle lezers nog het volgende meegeven: De polonaise bewijst dat degenen die voorop lopen heus niet altijd weten waar
ze naartoe gaan.
Tot snel!
Robin de Craen & Rik OttenheimInhoud

Stichting Ontspoord;  
 

5. Boeknummer: 00328  
Ontspoord. Magazine Jaargang 13 2021 nr 3
Bak-van-boemeldonck -- 04.001           (2021)    [Diversen]
Magazine met allerlei feiten en weetjes over het Carnaval in Boemeldonck gemaakt door leden van verschillende carnavalsverenigingen. Drie maal per jaar verschijnend. Hoofdredacteur Jasper Korving

Inhoud
3    Voorwoord
6    Waar een klein dorp groot in is...
8    We zien oe gère
9    Beter een goede buur...
12  inburgeren in Boemeldonck
14  Follow the money
16  Historische fietstocht
19  Nie Mokke
20  Randy en Jim bouwen de muziek
22  ’t Pinneküh
23  Sofie
24  Klasbak
25  Hoe is het nu met...
28  Het complot van karnaval
30  We zien oe gère
31  42PK

Voorwoord
Beste Ontspoord-lezers, wij stellen ons graag even voor. Wij zijn Albert en Marissa Meeuwissen, twee enthousiaste sportievelingen die in 2021 een mobiele sportschool, de 'Fitbusz', zijn gestart in Prinsenbeek.
Supertof dat we iets mogen vertellen over karnaval en fitheid in dit kleurrijke blad.
Wat is voor ons de link tussen de Fitbusz en Karnaval? Het lijkt namelijk een uitdagende combinatie. Allereerst zijn we zelf karnavallers van het eerste uur, ervaringsdeskundigen zou je kunnen zeggen. Ons motto
is dan ook: 'Wordt een Fitte BOErgondiër!' Dat is dus met 'oe', zoals in BOEmeldonck, omdat we dat wel grappig vonden.
Karnaval, gezondheid en fitheid gaan allemaal over positieve energie en dat maakt ons gelukkig. Karnaval is 'even je zorgen aan de kant en de spanning van de boog'. 'Geef mij de liefde en de gein, pak jij de poen en
het chagrijn.' Dat hebben de Boemeldonckers goed begrepen. Karnaval is hier een verbroederingsfeest bij uitstek, wat zich ieder jaar ontpopt tot een fantastisch evenement waar grootse dingen worden neergezet. Eenieder
geeft aan karnaval de invulling die bij hem of haar past. Feit is wel dat als je iets extra's doet voor karnaval je het ook intenser beleeft. Zo werkt dat ook met je gezondheid en welzijn! Als je er iets meer voor doet of er goed
voor zorgt, krijg je er ook hier meer voor terug. We willen allemaal zo lang mogelijk in goede gezondheid het feest der feesten beleven, toch!? Waar het ons om gaat is dat het allebei kan. Ons motto is niet voor niks 'Wordt
een fitte Boergondiër (of Boemeldoncker)'.
De Fitbusz wil daar graag een steentje aan bijdragen door 'bewegingsacfiviteit' (sport/fitness) aan te bieden op ieder niveau, naar ieders wensen en mogelijkheden. De focus ligt over het algemeen op
functioneel bewegen, dus veel oefeningen met betrekking tot balans, correcte houding, coördinatie, conditie en kracht. In circuitvorm met maximaal twee groepjes van vier personen in een zeer toegankelijke en
laagdrempelige setting in de buitenlucht.
Dus geniet als een Boergondiër en pak je momenten voor zorg en ontzorg, en voor spanning en ontspanning. En je hoeft echt niet vier keer per week volle bak te trainen en tot de max te gaan. Feit is wel dat enige
structurele bewegingsacfiviteit wenselijk is om maximaal te kunnen ’Boergondiën' of'Boemeldoncken', Heb je wat uitdaging of een steuntje in de rug nodig, zijn er herstelwerkzaamheden te verrichten of wil je een
stapje hoger in je algehele welzijn.. .Tuut, tuut, daar is de Fitbusz!
Maar nu eerst ontspannen. Wij wensen jullie veel leesplezier met deze editie van Ontspoord Magazine!
Albert en Marissa Meeuwissen

Stichting Ontspoord;  
 

6. Boeknummer: 00329  
Historisch Kontakt. 1980-1981 eerste jaargang nr 1
Historie -- 06.004           (1980 okt-dec)    [Herman Dirven, Jan vd Westerlaken, Joop IJsseling, Gerrit van Hoek]
Driemaandelijks informatieblad voor historisch geinteresseerden in West Brabant

Ter kennismaking . . .
HISTORISCH KONTAKT WEST-BRABANT
WAAROM?

Interesse in het heden, de toekomst en het verleden. Het is gewoon menselijk. Allemaal, ieder op' zijn manier, is er mee bezig. Als we de belangstelling voor het verleden
bekijken, dan is de schijnwerper de laatste jaren steeds meer en meer duidelijk gericht op de eigen woonomgeving. Er verschijnen elk jaar tientallen studies over de geschiedenis
van plaatsen uit West-Brabant, er worden door verenigingen heel wat aktiviteiten georganiseerd. In één woord, we worden steeds direkter bij dat verleden van rond om ons
heen steeds meer en meer betrokken.
Wij meenden daarom U te kunnen helpen om in het geweldige en dikwijls overstelpende aanbod Uw keuze te kunnen maken. Hoe dikwijls hoor je niet. . . had ik dat toch maar
geweten, maar dan is die interessante lezing voorbij, of dat boek uitverkocht, of die opgraving niet meer te zien.
Met Historisch Kontakt West-Brabant willen wij U vier maal per jaar, aan het begin van elk seizoen zo volledig mogelijk informeren, wat er de komende drie maanden op de agenda
staat, welke boeken er zijn verschenen en wat U verder zoal kunt lezen. Ook willen wij U in elk nummer van Historisch Kontakt West-Brabant met iemand laten kennismaken,
die veel betekent of U wat uitvoeriger rondleiden in een bepaald gerestaureerd gebouw, enz.
Al met al, wij hebben geen andere pretentie, dan U elke drie maanden zo goed en zo volledig mogelijk te informeren over alles wat met de historie van West-Brabant te maken heeft.
Wie zijn die wij: Een redaktiegroep en een veertigtal korrespondenten in West-Brabant. Tesamen hopen wij U in dit en volgende nummers van Historisch Kontakt zo volledig
mogelijk te informeren en dit in vier rubrieken:

AGENDA
De agenda is deze keer nog maar vrij kort, maar je moet eenmaal beginnen en we hopen dat we in ons winternummer (dat in december uitkomt) een uitvoeriger agenda kunnen aanbieden.

AKTUALITEITEN
De man die we in ons eerste nummer aan U voorstellen is de schilder-tekenaar Jan Strube. Deze krasse tachtiger heeft zijn leven lang gewerkt in West-Brabant en zeer veel
prachtige tekeningen, etsen en schilderijen van en over dat West-Brabant gemaakt.

BIBLIOGRAFIE
In de bibliografie zijn we begonnen met 1979. Door de geweldige hoeveelheid van al het aangeboden materiaal wat in en over West-Brabant verschijnt, was het ons niet mogelijk
om tot op de dag van heden alles bij te werken. In het tweede nummer van Historisch Kontakt West-Brabant zullen we trachten om de periode vanaf het eerste nummer
(september 1979 tot september 1980) volledig te bespreken.In de daaropvolgende nummers behandelen we dan telkens drie maanden.

VAN HOREN ZIEN EN ZEGGEN
U kunt zelf ontdekken hoeveel interessants er op velerlei terreinen nu juist in West-Brabant op historisch gebied gebeurt, welke aktiviteiten er hebben plaatsgehad etc.
Kort na het verschijnen van dit eerste nummer hebben wij, redaktie en korrespondenten, onze eerste kontaktdag. We gaan dan gezamenlijk bespreken hoe we nog beter onze
informatie kunnen bundelen, zodat U in december en alle volgende nummers nog beter geïnformeerd bent.
Wij kunnen U dit blad gratis aanbieden, dankzij de adverteerders en subsidie van provincie en de gemeenten. Daardoor kunnen wij U Historisch Kontakt vier keer per jaar
bezorgen en met U bij een 5000 andere West-Brabanders.
Vindt U deze opzet sympathiek, dan kunt U dat natuurlijk laten blijken, b.v. met een kleine donatie op onze bankrekening (A.B.N. Breda 52.04.20.004).
Wij hopen dat het inderdaad mag bijdragen tot een betere verstandhouding en vooral een beter 'historisch kontakt'
Stichting Historisch Kontakt West-Brabant

Stichting Historisch Kontakt West Brabant;  
 

7. Boeknummer: 00330  
Otto Smik. De Tsjechoslowaakse oorlogsvlieger die twee keer in Nederland neerstortte.
Oorlog -- 13.006           (2019)    [Dr J. Rajlich]
Originele uitgave:'Spitfire nad Evropou'. 2004. Vertaald in het nederlands door J.D. Brinksma in 2019.
Levensverhaal van oorlogsvlieger Otto Smik met ondermeer zijn onderduikperiode in Prinsenbeek. Een rijk gedocumenteerde biografie uit de tweede wereldoorlog met veel foto's, een personenregister en noten.

INHOUD
Voorwoord.............................................................................6
Inleiding.............................................................................8
1. Otto’s jeugd in Georgië en Slowakije..............................................12
2. Betoverd door het zweefvliegen....................................................14
3. Op de vlucht......................................................................17
4. De vliegopleiding.................................................................23
5. Een bitter begin..................................................................37
6. Een veelbelovende lente...........................................................39
7. Een warme zomer...................................................................52
8. Een glorieuze herfst..............................................................70
9. Otto als schietinstructeur........................................................78
10. De tweede operationele tour......................................................81
11. Succesvol tijdens de Invasie.....................................................94
12. Confrontatie met de vliegende bommen.............................................111
13. Dienend als vluchtcommandant.....................................................116
14. Neergeschoten!...................................................................125
15. De ontsnapping...................................................................130
16. Dienend als Squadroncommandant...................................................142
17. Zijn laatste vlucht..............................................................148
18. Otto’s laatste rustplaats........................................................152
Noten ...............................................................................162
Bijlagen.............................................................................177
Afkortingen en verklarende woordenlijst..............................................190
Overzicht rangen.....................................................................193
Over de schrijver, Dr. Jiri Rajlich..................................................194
Index persoonsnamen..................................................................195
Index plaatsnamen....................................................................198
Index overige zaken..................................................................202

VOORWOORD
Zwolle, september 2019
Dit boek - een Nederlandse vertaling en bewerking van Spitfire nad Evropou van dr. J. Rajlich - is het resultaat van wat
onschuldig begon met een zoektocht naar meer informatie over de gebeurtenissen tijdens de luchtoorlog rondom Zwolle.
De Tsjechoslowaakse oorlogsvlieger Otto Smik was 22 jaar toen hij sneuvelde nabij de Bloksteeg in Zwolle-Zuid. Wie was
deze Otto Smik? Waar kwam hij vandaan? Wat dreef deze Tsjechoslowaakse piloot in dienst van de Britse Royal Air Force?
Deze vragen stelde ik mezelf ook zo’n 3 jaar geleden.
Bij mijn zoektocht naar meer details over deze Smik kwam ik in contact met de Tsjechische onderzoeker en auteur dr. Jiri
Rajlich. Van dr. Rajlich kreeg ik zijn boek Spitfire Nad Evropou (Spitfire boven Europa) uitgegeven in 2004 toegestuurd dat
hij had geschreven over het leven van Otto Smik. Aangezien dit in de Tsjechische taal was uitgegeven kreeg ik van hem
later ook het ongepubliceerde Engelse manuscript toegestuurd. Deze uitgave is de Nederlandse vertaling en bewerking van
dat manuscript.
Een aantal vragen kwam naar boven bij het lezen van het manuscript. Was Otto nu een Tsjech? Een Slowaak? Een Geor-
giër? Was hij Joods? In zowel het huidigeTsjechië als Slowakije wordt hij nog altijd gezien als een nationale held. Maar het
beste antwoord op deze vragen is wellicht dat hij boven alles een Europeaan was en streed tegen onrecht. Voor mij stond in
ieder geval vast dat het levensverhaal van Otto Smik ook naar het Nederlands moest worden vertaald en uitgegeven. Ge-
zien zijn bijzondere achtergrond en zijn onderduikperiode in Nederland verdient hij een boek opdat we hem niet vergeten!
In vogelvlucht komen alle facetten van het leven van Otto Smik aan bod: zijn jeugd in Georgië en Slowakije, de vlucht naar
Frankrijk, na de val van Frankrijk zijn vlucht o.a. via Syrië (Aleppo) en Libanon naar Engeland. Syrië en Libanon kennen
we inmiddels als landen verscheurd door burgeroorlogen. De recente beelden van de bombardementen op Aleppo en de
vluchtelingen uit Syrië staan haaks op de situatie 75 jaar geleden. Bijzonder dat het huidige verscheurde Syrië destijds een
toevluchtsoord was voor vele inwoners van Europa, op de vlucht voor de Duitse overheersers.
Otto Smik volgde zijn vliegopleiding bij de RAF in Engeland en Canada en vloog vervolgens vele missies bij verschillende
RAF Squadrons. Hij behaalde meerdere luchtoverwinningen op Duitse toestellen en crashte twee keer met een Spitfire in
Nederland.

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


Dit boek vertelt niet alleen het verhaal over Otto maar belicht zijdelings ook alle grote gebeurtenissen en verhoudingen van
voor, tijdens en na de oorlog en in het bijzonder van de Tsjechoslowaakse luchtmacht. Hierdoor kan het verhaal
van Otto Smik in een breder (historisch) perspectief worden geplaatst. Met uiterste zorg heb ik getracht zoveel mogelijk
het originele manuscript van dr. Rajlich te volgen en alle namen, bronnen en gebeurtenissen correct weer te geven. Bij de
beschrijving van Otto’s ‘Nederlandse periode’ heb ik wat aanpassingen en aanvullingen gedaan op basis van aanvullende
beschikbare bronnen.
Door de jaren heen is ook een aantal Nederlandse publicaties verschenen over Otto Smik gedurende zijn ‘Nederlandse pe-
riode’. In 1989 (herdruk in 2001) verscheen het boek Zij vielen rondom Zwolle, geschreven door J.L. Schotman, en in 1994
Oorlog op de Beek van Hans Luiken. In beide boeken zijn de crashes van Otto Smik in respectievelijk Zwolle en Prinsen-
beek uitgebreid behandeld. In 2013 verscheen het boek Oorlogsgeheim van bezet dorp van Rinie Maas, waarin Otto Smik
de revue passeert als onderduiker en lid van het Beekse verzel. Recenter (2018) verscheen er een interessante publicatie van
Paul de Rooij onder de titel Airmen in Zundert en Rijsbergen 1940-1945. Naast de bekende informatie over Otto Smik kwa-
men hierin verdere details aan bod over zijn onderduikperiode nabij Zundert vlak voor zijn oversteek naar de geallieerde
linies. Daarnaast zijn de missies van Otto Smik specifiek boven Nederland verder uitgewerkt op basis van de Operations
Record Books uit The National Archives en het standaard naslagwerk En nooit was het stil... deel 2 van G.J. Zwanenburg.
Voor Otto’s periode bij het 127 Squadron is gebruik gemaakt van aanvullende achtergrondinformatie uit Spitfire Diary,
geschreven door E.A.W. Smith die met Otto Smik vloog bij dit Squadron. De Noorse publicatie Spitfire Saga deel VI van
Cato Guhnfeldt geeft ook nog een interessante inkijk bij de operaties van de 132 Wing in hel algemeen en in het bijzonder
127 Squadron in de inzet boven Nederland.
Bij mijn vertaalwerk en onderzoek voor deze Nederlandse uitgave gaat mijn dank uit naar de volgende personen en in-
stellingen in willekeurige volgorde: dr. J. Rajlich, Benno Gocthals (SGLO), dhr. R. Woolderink, dhr. J. Segbers, dhr. J.
Endeman (Gemeente Raalte), dhr. V. Lansink (Utrechts Archief/NS), dhr. H. Bouwhuis (Stichting Markc Haarle), dhr. J.H.
Vermeer (SGLO), mevr. Marijke Olie-Teunissen (CVZ Zevcnaar), dhr. Tijs Kleuters (ECG Group), Paul Barmens (His-
torisch Centrum Overijssel HCO), Historische Kring Dalfsen (HKD), Nederlands Instituut Militaire Historie (NIMH),
Michal Smid (Memory of Nations), Gemeentearchief Gooisc Meren en Huizen, Antoon Meijers, Cato Cuhnfeldt (Spitfire
Saga), Jan Rabelink (Heemkundekring “op de beek”), Leonard van den Broek (Up in the Sky), Chris Muru voor de layout
van deze uitgave en in het bijzonder Thierry van den Berg (uitgeverij Flying Pcncil NL B.V.) voor het publiceren en kritisch
doorlezen van het manuscript.
Tot slot wil ik mijn familie bedanken voor hun geduid en steun bij de tot standkoming van deze uitgave.
J.D. Brinksma



Flying Pencil NL;  
 

8. Boeknummer: 00331  
Bredase Volksverhalen
Historie -- 06.004           (2020)    [Naomi Jansen]
Verzameling van Bredase volksverhalen en teksten. Geillustreerd door Melanie Drent

INHOUD
Gedicht Alles wat was Sam Ups 4
Verhaal 1 Het spookhuis aan de Burgstsedreef 5
Verhaal 2 Herrie in ut Kielegat 17
Verhaal 3 Het behekste standbeeld van Kesteren 27
Verhaal 4 Spoken in de Klokkenberg? 35
Verhaal 5 Geheime gangen onder ons centrum 51
Verhaal 6 Wonderen en raadsels: De hostie van Niervaert 63
Verhaal 7 Een schat van een meisje (De kist met goud bij Heksenwiel) 77
Verhaal 8 De legende van de Duivelsbrug 89
Verhaal 9 De kolenbrander van het Mastbos (De legende van de zeven heuveltjes) 97
Verhaal 10 Het ontstaan van Breda en de Nassaus 107
Verhaal 11 Het trieste verhaal van de knecht van Valkenberg 119
Verhaal 12 Bloody Mary en de Drie Hoefijzers van Breda 129
Verhaal 13 De geest in het Mastboschhotel 145
Verhaal 14 De list van het Turfschip 157
Gedicht JOUW eerste Avondje NAC Maarten Akkermans 167
Extra Achtergrondinformatie 168

BREDASE VOLKSVERHALEN
Volksverhalen. Sommige zijn er al eeuwen en in Breda zijn ze er in overvloed. Ken je bijvoorbeeld
het verhaal van zeeroofster Bloody Mary, de vertellingen over de geest van het Belgische
meisje in een Bredaas hotel, de legende van de Duivelsbrug in het Ginneken of de sage van de
kist met goud in het moeras in de Haagse Beemden?
Deze verhalen dreigden verloren te gaan, omdat ze minder en minder werden gedeeld. Dankzij
de aanschaf van dit boek zorg jij ervoor dat ze juist wel voort kunnen blijven bestaan. Je
mag je als lezer dus met trots ambassadeur noemen van onze Bredase vertelcultuur en hiervoor
wil ik jou hartelijk danken!
ik wens je heel veel leesplezier en ik hoop dat je herhaaldelijk mag genieten van de prachtige
illustraties van Melanic Drent.

In dit boek lees je veertien Bredase volksverhalen en twee gedichten.
Sages, legendes, fabels, mythes en andere vertellingen vonden hun oorsprong in ons mooie stadscentrum,
op de groene landgoederen van onze gemeente of in onze prachtige stadswijken. Daarna werden ze van
generatie op generatie aan elkaar overgedragen. Deze verhalen zijn in een modern jasje gestoken met
behulp van begrijpelijke taal, voor jong en oud en voor groot en klein.
Sommige zijn gekoppeld aan het heden en voor andere verhalen is dichterbij de tijd gebleven waarin ze
voor het eerst verteld zijn.
Dit boek is gemaakt voor en door Bredanaars. Het is voorzien van illustraties van Bredase kunstenares
Melanie Drent en ontworpen door Bredase vormgever Joost van Dorst.
Auteur Naomi Jansen (1986) is ook een geboren en getogen Bredanaar, die is opgegroeid in de Haagse
Beemden. Dit is haar eerste boek.
Naomi staat sinds 2010 voor de klas als docent Nederlands. Momenteel werkt zij op de Graaf Engelbrecht
in Breda. Al een tijdje leest zij zelfgeschreven verhalen voor aan haar leerlingen en ze merkt dat zij
het enorm leuk vinden als deze verhalen zich afspelen in de stad waar ze op school zitten.

Bredase volksverhalen;  
 

9. Boeknummer: 00332  
Tuinbouwvereniging Sint Isidorus te Prinsenbeek. Van oprichting tot opheffing 1917-1997
Belangenverenigingen -- 02.011           (1997)    [Herman Dirven]
Geschiedenis van Tuinbouwvereniging Sint Isidorus te Prinsenbeek. Met foto's, tabellen en illustraties van Jan Strube

R.K. TUINBOUWVERENIGING SINT ISIDORUS TE BEEK
van oprichting tot opheffing 1917-1997
door HERMAN DIRVEN

INHOUDSOPGAVE
Voorwoord en Inleiding 5
1. Vóór de oprichting van de tuinbouwvereniging vóór 1917 5
2. Stichting en opstart van de tuinbouwvereniging 1917-1927 13
3. De moeilijke en zéér zware crisisjaren 1928-1939 17
4. De tuinbouw in de oorlogs- en na-oorlogse tijd 1940-1954 21
5. Van tuinbouw in de vollegrond naar glastuinbouw 1955-1969 25
6. Van koud glas naar verwarmd glas 1970-1983 29
7. Professionalisering in de Prinsenbeekse tuinbouw 1984-1996 33
8. Een nieuwe manier van afzet in The Greenery vanaf 1997 37
Meningen, Visies en Slotopmerkingen.
Statistieken en Overzichten 43

Stichting Basis;  
 

10. Boeknummer: 00333  
Rinus Rasenberg. De zingende dierenarts
Cultuur -- 09.029           (2020)    [Rinus Rasenberg]
Leven en werk van dierenarts en liedjesschrijver en performer Rinus Rasenberg uit Wagenberg.
Met veel fot's en liedteksten.

INHOUD
Voorwoord ...................................................... 5
Inleiding ...................................................... 6
1. Oorlogskind................................................. 9
2. Ons boerengezin ............................................ I I
3. Dieren op de boerderij .................................... 17
4. De katholieke kerk .........................................22
5. Kleine karweitjes voor de kinderen..........................27
6. De lagere school .......................................... 33
7. Sporten Lagere school...................................... 39
8. Watersnoodramp 1953 ........................................ 41
9. Het vertier in het dorp van toen............................43
10. Middelbare school .........................................49
11. Mijn broers en zussen .....................................55
12. Sporten middelbare school .................................62
13. Vertier en jeugdliefdes in Made ...........................65
14. Diensttijd ................................................69
15. De tijden veranderden..................................... 74
16. Naar Utrecht ............................................. 77
17. Praktijk in Culemborg .................................... 89
18. Praktijk Roermond .........................................92
19. Jaren 80................................................. 102
20. De kinderen van een dierenarts........................... 107
21. Slot Thuis ............................................... HO
22. Het Artiestenbestaan .................................... 113
23. Hoezo Roermond? ......................................... 125
24. Roermond en zijn rampen ................................. 130
25. Sporten in Roermond ..................................... 133
26. Dierenarts of protestzanger? ............................ 141
27. Jaren na 2000 ........................................... 145
28. Activiteiten in Brabant ................................. 157
Uitgaven Rasenberg creatief .................................. 162

VOORWOORD
Als een kind op de elfde van de elfde geboren wordt en zijn vader vergist zich de andere dag met het opgeven van de preciese geboorte-
datum op het gemeentehuis en als de initialen van de pasgeborene R.R. toevallig dezelfde zijn als Rolls-Royce, dan moet er wel iets bijzonders
aan de hand zijn.
En dat is later wel gebleken, inderdaad: Rinus Rasenberg was geboren!
Het is maar goed dat hij geen zoon van een dominee was, want dan was hij ongetwijfeld een zeer bekende Nederlander geworden en zou hij
ergens in een verbouwde boerderij in het Gooi wonen, onbereikbaar voor iedereen.
Maar gelukkig is hij in een boerengezin geboren en is hij een normale Bekende Nederlander geworden.
En dat is toch echt de moeite waard om een boekje over te schrijven.
Rinus Rasenberg, een verhaal apart.
Rinus schreef de tekst, Fons de Weert deed de vormgeving en Ed Oud de eindredactie, waarvoor dank.
Johan Bax

Rinus Rasenberg
Rinus is geboren in Wagenberg, dorpje in West-Brabant, op de grens van zand en klei.
Zijn vader was boer.
Rinus is ook altijd boerenzoon in denken en doen gebleven.
Hij ging diergeneeskunde studeren in Utrecht.
Hij heeft meer dan dertig jaar als praktiserend dierenarts gewerkt in Limburg.
En dat was allerminst saai.
Na tien jaar praktijk doen bloeiden zijn artistieke aspiraties weer op.
Hij ging liedjes en verhalenbundels schrijven over boeren en beesten.
De tijd was er rijp voor.
Door zijn kritische opstelling kwam Rinus vaak in de publiciteit Al zingend klonk zijn boodschap zachter maar dieper door.
Aan fanatieke doordravende dierenbeschermers en milieuactivisten, had hij een hekel. Maar vooral de organisaties, die de boeren dreven tot
schaalvergroting en uitbuiting van dier en milieu moesten het ontgelden.
Met regelmaat werd hij in het land gevraagd om op te treden met zijn agrarisch cabaretprogramma.
Zijn naam werd snel gevestigd.
Ruim 20 jaar ging hij als de zingende dierenarts door het leven.
Naast zijn eigentijdse kritisch repertoire, zong hij ook over het verleden.
Over het platteland, de plattelandsdokter, de oude boerderij met zijn mesthoop, over zijn moeder en het boerendorp.
Sinds enkele jaren woont Rinus weer in West- Brabant aan de rand van de Biesbosch.
Dit unieke natuurgebied heeft hem geïnspireerd om het in films, musicals en verhalenbundels te verheerlijken.
Ook richtte hij zijn aandacht op kinderen met o.a. twee kindercd’s en enkele jeugdmusicals.
Burgemeester Gert de Kok eerde hem met de onderscheiding: Ridder in de Orde van Oranje Nassau.
Hij was daar verlegen trots onder.
En., in al die hectische jaren trouw en liefdevol ondersteund door zijn wijze vrouw.

Heemkundekring De Vlasselt;  
 

11. Boeknummer: 00334  
Aerpel in 't potje. Oude gerechten uit Brabant
Historie -- 06.013           (1982)    [Nan Oomen]
Verzameling van oude Brabantse recepten

Voorwoord
In de keuken viert de nostalgie hoogtij, ook in Brabant.
Dat was er de oorzaak van, dat mij, als oud-lerares koken, vaker naar oude, Brabantse recepten werd gevraagd. Toen ook
nog de uitgever kwam vragen om een boek samen te stellen over de traditionele Brabantse keuken, moest ik wel aan de
slag. Zelf wilde ik ook wel weer eens de gerechten proeven die ons moeder en grootmoeder klaar maakten.
Gravend in oude aantekeningen en met hulp van velen groeide de verzameling recepten uit tot dit boek. Veel dank
ben ik verschuldigd aan Bets Meertens-van de Hurk, die mij met raad en daad terzijde stond.
Het zal de gebruiker van dit boek opvallen, dat de Brabantse keuken zéér sober was. De mensen in Brabant, en
zeker op het platteland, moesten hard werken voor het ‘dagelijks brood. ’ Veel tijd voor het bereiden van maaltijden
was er niet. Wel probeerde men met eenvoudige ingrediënten zoveel mogelijk afwisseling te brengen in de warme
maaltijden. Wellicht is dit de reden dal de Brabantse keuken zo rijk is aan aardappel- en papgerechten.
Sommige van de gerechten in dit boek zijn erg oud en vergeten. Andere kan men hier en daar nog aantreffen. De
recepten zijn zo getrouw mogelijk weergegeven.
Gerechten zoals ze ook buiten Brabant en in het algemeen worden klaar gemaakt heb ik in dit boek niet opgenomen.
Deze verzameling is verre van volledig. Daarom wil ik gaarne een beroep doen op alle gebruikers van dit boek om
mij onbekende, oude, plaatsgebonden of traditionele Brabantse recepten toe te zenden, zodat de collectie kan worden
uitgebreid.
Mijn adres: Nan Oomen
Rietdijk 3
Haagse Beemden
4824 ZB Breda

Uitgeverij De Lijster Maasbree;  
 

12. Boeknummer: 00335  
Handboek Brabants Landschap. Uitg. 1992 Jubileumboek tgv 60 jarig jubileum
Natuur -- 10.016           (1992)    [Bestuur Het Brabants Landschap]
Overzicht van de bezittingen en het werk van het Brabants Landschap 1932-1992. Met veel foto's

1
7
8
16
194
196
198
200
201
206
214
215
218
219
222
223
1 Overzichtskaartje bezittingen
7 Voorwoord
8 Brabants Landschap
16 Terreinbeschrijvingen
194 Wandelmogelijkheden in omgeving natuurgebieden Brabants Landschap
196 Fietsen in het Brabantse Landschap
198 Wederzijdse toegangsregeling Provinciale Landschappen
200 Unie van Provinciale Landschappen
201 Coördinatie Beheer Kleine Landschapselementen
206 Holenbroeders in de Brabantse bossen
214 Stichting Brabantse Milieufederatie
215 De Brabantse Kastelenstichting
218 Federatie Noordbrabants Monumentenoverleg
219 Schenkingen en legaten
222 Bestuur
223 Personeel

Stichting Het Brabants Landschap;  
 

13. Boeknummer: 00337  
Brabant op z'n breedst
Cultuur -- 09.020           (1996)    [Johan Biemans, Giel van Gastel, Willem Iven, Henriette Kegge, Jan Naaijkens, Cor Swanenberg, Gerard Ulijn. Ingeleid door Ger Janssen]
Zeven Brabantse auteurs schrijven over hun eigen streek. Aangeboden 'Vur de houwes' door Mennen Schriks Grafische bedrijven tgv Valentijnsdag 1998. Illustraties van Nelleke de Laat

Inhoud
Ger Janssen — Inleiding      7
Johan Biemans — Over de grens      9
Giel van Gastel - De duiven      23
Willem Iven - Bruujr en zeuster      29
Henriëtte Kegge — Un bietje ’eimwee      37
Jan Naaijkens — Hoe ’ne geboren koereur aon z’n end kwam      51
Cor Swanenberg — Goewdgemutst      61
Gerard Ulijn — Tis wè      71
Over de auteurs 91

Inleiding
Brabant bazuint breed, breder, .... op z’n breedst.
Breed...
Het fenomeen 'Brabant 200 jaar' heeft ook mij niet losgelaten. Vanuit het provinciehuis zijn er al een heleboel
activiteiten georganiseerd en het verenigingsleven in ons Brabant laat zich ook niet onbetuigd.
Breder...
Omdat ik al Brabantse avonden organiseer is mij de gedachte ontsproten om een tour te organiseren door de
hele provincie heen met medewerking van zoveel mogelijk bekende en minder bekende groepen en troubadours
in een afwisselend Brabants bont programma, zowel van medewerkers als van inhoud.
Daarnaast is onze cultuur veel meer dan alleen muziek en humor. Zodoende ontstond het idee om een boek uit te
geven met schrijvers uit onze provincie waaruit duidelijk de brede waaier van de Brabantse dialecten speels tot uit-
drukking komt.
Breedst...
Tijdens gesprekken met de schrijvers werd het thema 'Brabant op z’n breedst geboren, precies de vlag die de
lading dekt voor zowel de tour als de literaire operatie.
Daarnaast is er nog een cassette, waarop het boek is ingesproken, en een verzamel-CD verschenen.
Overweldigd door het enthousiasme en de bijval van artiesten en auteurs voor mijn ideeën is er daarnaast een
schouderklopje op zijn plaats voor Adrie Mennen en Kees Claes van Drukkerij Mennen Asten BV voor het resultaat
dat nu voor u ligt.
Niet in de laatste plaats dank aan de auteurs voor de grote verscheidenheid aan nog niet eerder gepubliceerde kortere
en langere verhalen, gedichten, essays en cursiefjes die werden ingezonden.
Voor deze uitgave werd een zevental schrijvers uitgenodigd. Elk van hen vertegenwoordigt een ruime regio
binnen de provincie Noord-Brabant:
Giel van Gastel (Michel de Koning) voor het Markiezaat.
Henriëtte Kegge (Tilly Nagelkerke) voor de Baronie.
Jan Naaijkens voor het Hart van Brabant.
Willem Iven voor de Peel.
Johan Biemans voor de Kempen.
Cor Swanenberg voor de Meierij.
Gerard Ulijn voor Maasland.
Tenslotte hartelijk dank aan iedereen die enthousiast en vol overgave heeft meegewerkt aan de totstandkoming van dit
boek, cassette en CD.
Bent u minder vertrouwd met Brabantse dialecten, lees dan voor het gemak maar eens een bladzijde hardop. Voordat u
het weet smult u ervan als een echte fijnproever.
Ger Janssen
organisator
Starshine Artist Management

Mennen Schriks Grafische Bedrijven;  
 

14. Boeknummer: 00338  
Kloosterboek
Historie -- 06.021           (1993)    [Buurtcomitee Hyacinthplein Breda]
Geschiedenis van het Benedictinessenklooster aan de Gen.Maczekstraat te Breda

INHOUD
De geschiedenis van de orde der benedictinessen van het H.Sacrament      4
Ooggetuige 1      6
Het leven van de Benedictinessen van het H.Sacrament      7
Dagindeling      9
Priorinnen      9
De bouwgeschiedenis van het klooster 10
Ooggetuige 2      10
Ooggetuige 3      12
De architectuur van het kloostergebouw      14
Ooggetuige 4      14
Kladden op een kloostermuur      16
Ooggetuige 5      18
Kolom van Eerherstel      18
Glas-in-loodraam      18
Fotoreportage      19
Na het vertrek van de zusters      48
Kloosterkapel als bijzondere lokatie voor het Zuidelijk Toneel      51
Colofon      52


Inleiding Kloosterboek
In 1926 namen de Zusters Benedictinessen van de Altijddurende
Aanbidding hun intrek in het nieuwe klooster 'Manna Absconditum'
aan de Generaal Maczekstraat in Breda. Eind 1989 trokken de 27 ovegebleven zusters de kloosterdeur voorgoed achter zich dicht en vestigden zich in Baarle Nassau, zo'n 20 km. van Breda.
Ruim 63 jaar kloosterleven van in totaal zo'n 70 zusters onttrok zich al die tijd nagenoeg geheel aan het oog van de Bredase burgers. Zoals ook de buitenwereld niet kon binnendringen in
het domein van de zusters, die zich volledig overgaven aan hun Altijddurende Aanbidding van het Heilig Sacrament.
Fotografe Bea Hoeks-De Laat kreeg in opdracht van het Bredase gemeentearchief in 1989 als eerste toestemming om het dagelijks leven van de zusters in beeld te brengen. Het resultaat: een unieke, sfeervolle
reportage over het klooster en zijn godsvruchtige bewoonsters. Samen met een uitgebreide historische schets van het klooster inclusief oude foto's, teksten en tekening, Is een keuze uit deze reportage gebundeld
in dit kloosterboek.
Deze uitgave is de tweede In een reeks publicaties van het Buurtkomitee Hyacintplein. Eerder verscheen, onder verantwoordelijkheid van dezelfde redaktie het buurtboek, dat als ondertitel meekreeg:
'van rozen en hyacinten. Een bloemlezing'. In deze vergelijkbare uitgave zijn de geschiedenis van deze buurt, de architectuur, de oorlogsjaren, de huidige situatie en tal van anecdotes en bijzonderheden
op een zeer leesbare manier beschreven.
Waarom een buurtkomitee zulke publicaties uitgeeft?
Omdat er sprake is van een grote betrokkenheid bij de leefbaarheid in de buurt. Het op een toegankelijke wijze beschrijven van de eigen geschiedenis is één van de mogelijkheden om deze betrokkenheid tot
uitdrukking te brengen. Het klooster 'Manna Absconditum' is gelegen aan de rand van de buurt, waarin het Hyacintplein centraal gelegen is.
Een bijzondere reden voor de publicatie van dit boek is gelegen in de heftige diskussie die wordt gevoerd over de toekomstige bestemming van het klooster, waarbij zelfs een gedeeltelijke sloop van dit monu-
mentale en gezichtsbepalende gebouw wordt overwogen.
Dit kloosterboek Is geschreven voor allen die betrokken zijn bij het kloosterleven in het algemeen en dit Bredase klooster In het bijzonder.
Buurtkomitee Hyacintplein

Voorwoord
Toen de redaktie mij verzocht een voorwoord in dit boek te schrijven was ik daar graag toe bereid omdat wij in het klooster aan de Generaal Maczekstraat tot september 1989 met soms meer dan 60 zusters heel
gelukkig hebben gewoond. Ons kloosterleven vraagt om beslotenheid met toch een zekere mate van vrijheid en dat was daar aanwezig. Voor buitenstaanders mocht het klooster misschien wat strak en afstotend overkomen,
van binnen werd er echt geleefd. Het was voor ons een moeilijk besluit om het klooster te verlaten. Daar gingen enkele jaren van overleg door de kloostergemeenschap en gesprekken met deskundigen aan vooraf. Voordat
wij weggingen kregen we het verzoek van het gemeentearchief Breda om een fotoreportage te mogen maken van ons klooster.
Fotografe Bea Hoeks-De Laat heeft die opdracht uitgevoerd met buitengewoon veel gevoel voor de harmonieuze eenvoud die er in en rond het kloostergebouw heerste.
18 September 1989...de verhuiswagen staat om 7 uur voor de deur, klaar om de gehele inboedel over te brengen naar ons nieuwe klooster in Baarle Nassau. Dit karwei duurde een volle week. Nu het allemaal
achter de rug is, kunnen we slechts zeggen dat we toch blij zijn dat het gebouw zo intensief gebruikt wordt door een grote groep mensen die, naar hun zeggen, nog steeds iets proeven van de rust en de sfeer van de
vorige bewoonsters.
Zuster Gertrudis,
Priorin.

Buurtcomitee Hyacinthplein;  
 

15. Boeknummer: 00339  
Adam en Eva in Zei - en andere volksspreuken
Historie -- 06.0002           (1980)    [D. de Beul]
Verzameling volksspreuken en toelichting

INLEIDING
Vrijen - trouwen - vrouwen - mannen. Een onderwerp dat reeds zoveel mensen naar de pen deed grijpen, dat het bijna onmogelijk is er iets nieuws aan toe te voegen.
De vele tochten door Vlaanderen en Nederland brachten mij evenwel tot andere gedachten.
Naar mijn mening is het een onuitputtelijk onderwerp, zover zelfs, dat er iedere dag opnieuw mensen zijn die er wat anders weten aan toe te voegen. Ik denk dat je alleen je
oren moet openzetten en goed luisteren.
De honderden, ja zelfs duizenden spreuken die handelen over de vrouw en haar gezel ‘de man’ schijnt iedereen te boeien.
Een opsomming geven van de reeds gepubliceerde spreuken zou te eenvoudig zijn. Er werden alleen deze opgenomen die ik voor het eerst heb gehoord in de loop van + - 20 jaar.
Uiteraard zijn er enkele spreuken bij die ikzelf in een spontane opwelling heb gezegd.
Ook heb ik enkele oude boeken geraadpleegd, zoals de Bijbel en andere. Enkele der spreuken zullen u zeker bekend voorkomen en er zullen er ook wel een paar zijn die in som-
mige mensen hun oren op het randje af klinken, maar dit is onvermijdelijk, gezien deze spreuken voor de overgrote meerderheid zo uit de mond van de gewone man met de pet werden
opgetekend.
Als men deze zogenaamde platte uitdrukkingen zou vertalen of gewoon weglaten zouden deze volksgezegden niet meer de sappigheid en originaliteit bezitten die een echte volkstaal ei-
gen is. Ik wil met dit werk ook niets bewijzen in zoverre er iets te bewijzen valt bij deze zo kluchtige en soms harde waarheden.
Dit was ook het geval met de duizenden zei-spreuken die in mijn vorige vier reeds verschenen boekjes voorkomen. Elk boekje bevat + - 1000 zei-spreuken.
Enkele tientallen van deze onvervalste volkshumor werden opgenomen in dit werk; uiteraard alleen deze die in verband staan met het naar het huwelijk.
Aangevuld met deze spreuken wordt dit boekje dan ook een pareltje, dat de moeite loont gelezen te worden.
Alles wat maar even ruikt en de liefde of er alleen maar van mee te maken heeft, werd spreuken ten goede of ten kwade.
De mannen, de vrouwen,de kinderen, de vrijgezellen , kortom allen, zelfs de schoonmoeders.
Mijn betrachting was ook ze te rangschikken volgens man, vrouw, kind enz. Maar dit wilde niet lukken omdat sommiqe spreuken zowel op de man als op de vrouw kunnen toegepast wor-
den. toch heb ik het gedaan en het resultaat is bevredigend voor ongeveer 90 %.
Er is ook een bladwijzer voorzien die zeker van belang is omdat men dit boek ook eventueel als naslagwerk zou kunnen gebruiken.
De weinige spreuken en gezegden van dichters en wijze mannen komen van Gezelle, Jacob Cats, Tuinman en anderen.
Aan dit werk is er ook een lijst toegevoegd van benamingen en schimpscheuten die men een zwanger meisje achterna roept of gewoon voor de lol zegt, zonder er eigenlijk iets mee te
bedoelen. Men zegt gewoon om een dezer meisjes aan te duiden dit:

(Gents dialekt) ZEE WEERE UN NANEKE IN EUREN APPEL)

Daar bedoelt men niets kwaads mee. Het is alleen een aanduiding en men kon evengoed met deze uitdrukking een getrouwde vrouw aanduien ie in verwachting was. Deze benamingen
komen uit verschillende streken van VLAANDEREN en NEDERLAND. Sommige zijn gewoon in dialekt gesteld, uiteraard in de mate van het mogelijke.
Verder veel lach en vooral denkgenot en als er soms een spreuk bij is die toevallig toepasselijk kan gebracht worden op uzelf of uw vrouw of man, stop het onder uw neus, til er
dan niet te zwaar aan en denk even na hoe u er iets kan aan doen. Doe het snel en zonder wrok en gedenk dat in deze wereld niemand de pretentie mag hebben dat hij volmaakt is.
Elk mens, man, vrouw of kind en zelfs schoonmoeders hebben het recht FOUTEN te hebben, want het zijn ook maar gewoon MENSEN.

D. de Beul. In eigen beheer;  
 

16. Boeknummer: 00340  
Zei-spreuken. Deel 4
Historie -- 06.022           (1980)    [D. de Beul]
Verzameling van 'Zei-spreuken'. Met pentekeningen van Gilberte Braet

VOORWOORD
Dit vierde boek met opnieuw +- duizend zei-spreuken is eigenlijk de verzameling van mensen die naar de vele kunst en hobbytentoonstellingen kwamen, waar ik de drie reeds ver-
schenen boekjes voorstelde. Spontaan vertelde de mensen mij zei-spreuken of visten ze deze gewoon op uit hun geheugen.De belangstelling was en is nog zeer groot te noemen voorde spreuk
en in het bijzonder dan de zei-spreuk. Waarschijnlijk omdat deze speciale spreuk van het volk zelf komt in een spontane opwelling. Wie zei daar ook weer dat:

'DE TAAL IS EEN PORTRET VAN HET VOLK'
of
'DE TAAL IS EEN AFDRUK VAN EEN VOLK ZIJN HART EN ZIJN GEEST'

Reeds meer dan twintig jaar verzamel ik spreuken, weer spreuken-levenswijsheid bevattende en uiteraard mijn specialiteit de zei-spreuk.
Het doet mij vanzelfsprekend genoegen dat ik niet alleen sta in deze strijd tegen de zei-spreuk, want je kunt het werkelijk een strijd noemen. Ze duiken op vanuit een hoek waar je ze niet
verwacht. Je moet voortdurend op je hoede zijn.
Het is één strijd waarvan ik weet dat hij nooit zal gewonnen worden, omdat er duizenden in omloop zijn en er iedere dag weer opnieuw geboren worden.
Deze vezammeling is reeds uitgegroeid tot ver over de 4000 ex.en dit alleen voor de zei-spreuken. Ook mijn echtgenote Gilberte Braet, die de pentekeningen maakte, heeft ook een levendige
belangstelling. Het is trouwens goed te zien in haar prachtige illustratie’s waar spot en humor de bovenhand krijgen zoals in een zei-spreuk. In deze inleiding wil ik het ook heb-
ben, zoals in de vorige boeken, over de geboorte van een zei-spreuk .
In mijn geboortestad Gent waar ik mijn boekjes voorstelde op de jaarlijkse hobbytentoonstelling in de Donkersteeg (een van de gezelligste straatjes van Gent) en dit tijdens de
Gentse fiesten ( Er wordt 10 dagen gefeest) is er een spreuk onstaan met betrekking op deze festiviteiten. De laatste dag wordt namelijk de dag van de lege portemonees genoemd en toen
er een man aan mijn stand een boek wilde kopen en zijn laatste geld eraan hing, was het maar een klein kunstje om deze spreuk uit de mouw geschud te krijgen .-Luister maar:

'T EN STEEKT VANDOGE TOCH OP GIENE FRANK ZULLE MENNE JONGEN, ZEI DE STROP, WANT T'ES MORGEN TOCH DEN DAG VAN DE LEGE PORTEMONEES'.

Het mocht dus op zondag allemaal opgedaan worden, want op maandag was het toch de dag vande lege portemonees.
Er werden uiteraard ook veel zei-spreuken uit Nederland opgenomen, waar ik het kon heb ik ze in het dialekt gezet en er is een reeks voor zien voor de Provincie Limburg (Nederland) en
twee Belgische provincies namelijk uit Gent Oost Vlaanderen en West Vlaanderen. U vindt ze achteraan in dit boek. Ook in Engeland bestaan zei-spreuken onder de
benaming van Wellerismen naar Sam Weller uit de pickwick reeks . In Duitsland is het Appologische spruchworten. Deze benaming zou in Duitsland voor het eerst gebruikt zijn door J.F.
Schutse in 1800 in een artikel.
F. Seiler noemt ze sagwort en in Zweden is het Ordstav; In Zwitserland: Erzahlende spruchworten of vertellende spreekwoorden, wat zeker een goede benaming is.
Anna Follie, (Nederland) noemt ze gewoon rariteiten en dit reeds in 1706.
Guido Gezelle noemt ze: luimige gezegden uit het volk ontsproten. Terwijl Jacob Cats de grote Nederlandse hekeldichter ze een invallende gedachte op een voorvallende gelegenheid noemde.
Zoals je ziet zijn er vele benamingen, maar ik hou het liever bij de zei-spreuk, omdat deze benaming het best overkomt hier in Vlaanderen en Nederland.
Soms bestaat een zei-spreuk wel eens uit twee delen in plaats van de traditionele drie delen en een voorbeeld zal dit duidelijk maken:

'T IS GENEPEN, ZEI DE BAAS MET STREKEN, EN HIJ WAS OP DE FLES GEGAAN, (drie delen) (De Beul D.)

SPREEK JE NIET, ZO HEB JE NIET, ZEI DE BEDIENDE.

(Twee delen. Deze voorbeelden komen uit mijn nieuw 'boek over bazen en knechten). Deze tweedelige zei-spreuken zijn echter zeer zeldzaam. Hier verder op ingaan zou mij echter in
herhaling doen vallen omdat het reeds werd uitgelegd in de drie reeds verschenen boekjes. Verder veel lach, lees en denkgenot en tot het volgende boekje.

De de Beul; in eigen beheer;  
 

17. Boeknummer: 00341  
Tentoonstelling Princenhage vroeger en Nu
Historie -- 06.007           (1976)    [werkgroep Haagse Beemden: Karel Leenderd, Herman Dirven, Piet Dekkers, George Dirven en Jan Lodewijk.]
Tentoonstelling Princenhage vroeger en Nu op 14, 15 en 16 mei 1976 tgv Torenhaanfeesten
Beschrijving van geëxposeerde documenten, foto's en memorabilia uit de geschiedenis van
Princenhage en een korte geschiedenis van Princenhage

INHOUD
Lijst van inzenders Voorwoord
I.         Archiefstukken 101 t/m 112
II.        Kaarten 210 t/m 220
III.      Gebeurtenissen 301 t/m 333
IV.       Dorpsgezichten A. algemeen B. straten in de kom C. gehuchten en buitenplaatsen 401 t/m 499
V.         Burgerlijke gemeente 501 t/m 531
VI.        Kerken 601 t/m 674 A. De St. Martinuskerk te Princenhage B. De O. L. V. Hemelvaartkerk te Prinsenbeek C. De Johanniskerk te Princenhage
VII.      Gilden, schutterijen en verenigingen 701 t/m 714
VIII.     Economisch leven en diversen 801 t/m 806
IX.        Literatuur 901 t/m 921
X.         Korte schets van de geschiedenis van Princenhage

VOORWOORD.
Ter gelegenheid van de Torenhaanfeesten had het organiserend comité o. a. ook de idee, om naast het terugplaatsen van de haan en kruis op de toren van de Martinuskerk ook
een braderie, een ambachtendorp, festiviteiten en tentoonstellingen te doen plaatsvinden in de oude kern van het dorp Princenhage in Breda.
Voor de historische tentoonstelling richtten zij hun verzoek tot de Werkgroep Haagse Beemden, die er niet lang behoefde over na te denken om ja te antwoorden.
Op de eerste plaats werd door de Werkgroep Haagse Beemden de tentoonstelling 'Het Verleden van Princenhage', welke gehouden werd in 1966 - dus precies tien jaren gele-
den - nog eens goed bekeken. Het bleek dat veel daaruit bruikbaar zou zijn, maar toch ook dat verschillende leemten sinds die tijd gelukkig opgevuld konden worden.
De medewerking werd gevraagd aan de heer Kimmel, conservator van het Stedelijk en Bisschoppelijk Museum te Breda, en de heren Brekelmans en Lohmann, respectievelijk
archivarissen in Breda en Prinsenbeek.
Daarna werd een indeling gemaakt van en voor de tentoonstelling en moest naar een passende ruimte worden gezocht. We kwamen daarbij op de idee om de hervormde kerk,
'De Johanneskerk' aan de Dreef 5 te Princenhage als tentoonstellingsruimte in te richten.
We vroegen daartoe toestemming aan de kerkeraad en bij monde van de voorzitter de heer E.Rutjens werd ons deze gaarne gegeven.
Daarna moest er hard in de weinige tijd, die ieder van ons heeft, gewerkt worden, om een en ander in orde te krijgen. Wij willen ons bij voorbaat dan ook gaarne verontschul-
digen, indien de bezoeker feilen mocht ontdekken in de beschrijving of kritiek wil uitoefenen op de onvolledigheid der verzameling.
Toch willen wij niet nalaten om de vele mensen, die dikwijls zeer spontaan hulp boden, te bedanken.
Wij hopen dat ook deze tentoonstelling 'PRINCENHAGE VROEGER EN NU' in 1976 voor U een interessante kennismaking of vernieuwde kennismaking zal zijn met het verleden
van Princenhage.

Werkgroep Haagse Beemden
Karel Leenders
Herman Dirven
Piet Dekkers
George Dirven
Jan Lodewijk

Werkgroep Haagse Beemden;  
 

18. Boeknummer: 00342  
Onze Volkskunst.
Historie -- 06.002           (1979)    [Dr Tjaard de Haan en diverse auteurs]
Naslagwerk over diverse onderwerpen van volkscultuur in Nederland

Inhoud
Inleiding 6
dr. Tj.W.R. de Haan De studie van de volkskunde    10
dr. Tj. W.R. de Haan Volksgeloof en bijgeloof    14
S.J. van der Molen Klederdrachten    19
J. de Jong-Brouwer Knipprenten    51
S.J. van der Molen Spel en dans    56
J.J. Schilstra Koekplanken    79
Wina Bom Eten en drinken    83
dr. L.F. Triebels Volkskunst en voorbeeld    107
H.B. Vos Wagens, sjezen en arren    113
E.Jans Stiepeltekens en geveleinden   144
drs. W. Knippenberg Religieuze folkloristica    150
M. de Meyer Volksprenten    155
B.W.E. Veurman Kinderfolklore    172
S.J. van der Molen Scheepjes in de kerk   214
S.J. van der Molen Volkskunst in de scheepvaart    218
dr. Tj. W. R. de Haan Gevelstenen en uithangtekens    239
P. Wassenbergh-Clarijs en en dr. A. Wassenbergh Wooncultuur    244
R. Smaling Nederlandse volksmuziek    301
H. Bottema Wegwijzer door de Nederlandse volkskunst    308
Literatuur 312
Register 315

Inleiding
Nu de wereld steeds kleiner wordt en het exotische gemakkelijk bereikbaar, zet er een tegenbeweging in: de hand over hand toenemende
interesse voor wat met meer of minder recht als het 'eigene’ wordt aangevoeld. Lokale en regionale (volks) cultuur is 'in’ tegenwoordig en een
televisie-uitzending als Van gewest tot gewest wordt allerwegen met genoegen bekeken.
Het heeft dan ook alle zin, studieuze aandacht te besteden aan het 'volkseigen’ der Lage Landen en daarmee een breed publiek te willen
bereiken. In het voor u liggende boek komen deskundigen aan het woord, die allerlei aspecten van de Nederlandse volkskunst en het Ne-
derlandse volksleven belichten, met een keur van afbeeldingen voor een deel, waar dit nodig en zinvol is, in kleur.
Zowel Nederland als Vlaanderen komen daarbij aan de orde, en ook Wallonië is niet vergeten. Het gaat daarbij om volkskunst, wooncul-
tuur, wagens en ander gerij, gevelstenen, scheepssier, klederdrachten, kinderspel en nog veel meer dat behoort tot wat men volkskunde oftewel
'folklore’ pleegt te noemen.
Langere artikelen worden afgewisseld met korte 'specials’, knabbelnootjes bij de hartige borrel, om met Wina Bom te spreken, een van de
medewerkers aan Onze Volkskunst.
Het gaat er in dit boek in de eerste plaats om, het een en ander zo aangenaam mogelijk te laten zien en interessante feitelijkheden te
brengen, zonder in zwaarwichtig getheoretiseer te vervallen. Toch mocht ook een zekere mate van nadenken over de verschijnselen en de
verschijningsvormen niet ontbreken. Dit nadenken vindt men vooral in de langere, meer doorwerkte bijdragen. Maar ook in een tweetal af-
zonderlijke hoofdstukken. Het ene hoofdstuk staat direct aan het begin: het geeft een kort geschiedkundig overzicht van de volkskundestu-
die, vanaf de romantiek tot heden, waarin op een eenvoudige wijze de diverse probleemstellingen beknopt ter sprake komen, aan de hand van
voorbeelden. Het andere hoofdstuk staat helemaal aan het eind van het boek: een 'wegwijzer’, op de terreinen van de volkskunst. Daarin wor-
den, met behulp van een overzichtelijk schema, allerlei realia gedetermineerd naar de categorie waartoe zij min of meer behoren: van de
echte 'elementaire’ volkskunst (men denke aan kippeloopjes als die in Staphorst) tot de ambachtskunst (men denke aan de Hindelooper meu-
bels), die vaak te maken heeft met de officiële stijlkunst, zij het in eigen 'vertaling’, en die toch ook, door haar deel uitmaken van het volksle-
ven, in een boek als dit geheel en al thuishoort.
Kunst, hoe individueel ook, kan men niet los zien van het leven. Tegenwoordig, nu het sociale element in allerlei disciplines terecht een
sterk accent heeft verkregen, wordt dit meer dan ooit beseft. Wat voor de kunst in het algemeen geldt - haar verweven zijn met de maatschap-
pij en de medemens, eventueel bij wijze van antithese - geldt nog eens te meer voor de volkskunst. Deze wordt eerst recht begrepen en op haar
waarde geschat, wanneer men haar ziet in samenhang met het leven en werken, het denken, voelen en geloven van zeer velen, ook al zijn het
vaak de begaafde en geoefende enkelingen die het vermogen van een doeltreffende vormgeving bezitten, die evenwel hun natuurgenoten 'o
ja, dat is het’ doet zeggen en die zij als 'eigen’ aanvaarden. De 'stiepelpaal’ (middenstijl van de schuurdeur) van een Twentse boerenhoeve is

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


niet alleen een functioneel bouwonderdeel, zij is met haar overoude tekens (zandloper, zonnerad, maansikkel; kruis, kelk, hart) bovenal
een heiliging en beveiliging van eigen huis en haard, waarin het spit van het 'witte wief, dat haar belager achternazit tot op zijn eigen erf,
blijft steken.

Alleman van Bert Haanstra
Het moderne volkskundeonderzoek, wars van de oudheidsliefde van de romantiek, waarmee de volkskunde begon, wil vóór alles het leven van
Jan en alleman waarnemen, weergeven en onderzoeken, gelijk zich dat nu voordoet in een sterk gewijzigde wereld, waarbij de grote stad, dat
verbazingwekkend fenomeen, het leeuwedeel van de studiezin zou moeten opeisen. Zoals Bert Haanstra dit deed, met verrassend resul-
taat, in zijn film Alleman; maar dan met de middelen van de wetenschap. die voor zulk uitgebreid onderzoek meer en meer de computer
inschakelt. Zo is de volkskundige er bijvoorbeeld tot op grote hoogte van doordrongen, samen met de fotograaf Willem Diepraam, 'dat de
fotografie-er zijn vijf miljoen camera’s in Nederland! - de enige echte volkskunst van de technocratische westelijke wereld is’. De fotografie
verdient derhalve de aandacht van volkskundigen (en cultureel-antropologen), die zij trouwens ook heeft tegenwoordig.

Volksleven en volkskunst van vandaag
Zo is er heel wat meer volksleven en volkskunst van vandaag te noemen: de cultus van de voetbal, het autootje en zijn zaterdagse beurt, de
fanfares en harmonieorkesten en hun stoergelaarsde majorettes, de optocht, de braderie of winkelweek, het hengelen en het klaverjassen, de
heide- en andere -koninginnen. Vrijwat eigentijdse gegevens zult u aantreffen in wat de auteurs in dit boek naar voren brengen. Het is hun
heus niet bij uitsluiting te doen om de curieuze atavistische 'restcultuur’ van 'onderontwikkelde gebieden’ als de 'arme Friese heide’ zali-
ger, die bij geval nostalgisch wordt bezwijmeld - zij weten waarachtig wel méér en beter en anders. Ook als zij antiquiteiten of ouderwetshe-
den behandelen, dan gebeurt dit, ondanks hun loffelijke liefde voor het onderwerp, vanuit een hedendaags besef en met een geschoold onder-
scheidingsvermogen. Zijn bijvoorbeeld de sjezen een 'afgesloten’ onderwerp, volkslied en kinderspel zetten zich voort tot vandaag en dege-
nen die deze zaken bespreken, houden daar terdege rekening mee. De gebruikelijke thema’s van de volkskunde staan in dit boek echter wel-
bewust op de voorgrond: de muziek, de arresleden, de centsprenten, de klompen en wat dies meer zij. Eensdeels omdat er heel veel over te
zeggen valt dat belangwekkend is voor de talrijke historisch-traditioneel gerichte geïnteresseerden, ja, verzamelaars van hedentendage, nu
fin-de-siècle omasofa’s veel geld kosten, anderdeels omdat een verregaande actualisering nog nauwelijks mogelijk is, bij gebrek aan een
omvangrijk en gedegen onderzoek, dat zoveel mogelijk levensgebieden bestrijkt. Het komt ons bovendien voor, dat de gemiddelde lezers, die
ons zeer na aan het hart liggen, veel en veel liever het een en ander vernemen over een kernachtige 'tuugkist’ uit de Gelderse Achterhoek
(iets moois en iets bijzonders in deze tijd van glad fabriekswerk in serie), dan over het o zo fleurige bloemencorso in de bollenstreek, dat zij
desgewenst gemakkelijk zelf met eigen ogen kunnen aanschouwen, te midden van een zich verdringende menigte, en waarover de media ons
in den brede informatie verschaffen.
WASSENAAR,1979
DR. TJAARD W.R. DE HAAN

Elsevier Amsyerdam/Brussel;  

 

19. Boeknummer: 00345  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 1 Voorspel
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1969)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 1 Voorspel

Voorwoord
Toen de minister van onderwijs, kunsten en wetenschappen mij in 1955 op voorstel van het bestuur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie opdracht verleende, een uit ver-
scheidene delen bestaand geschiedwerk te schrijven, Het Koninkrijk der Nederlanden in de tweede wereldoorlog, was ik mij bewust, een taak ter hand te nemen welker voltooiing min-
stens vijftien jaar in beslag zou nemen. Nu dan thans van de serie die ik mij voorstel te schrijven, het eerste, inleidende deel verschijnt, weet ik dat het (als mij gezondheid en werkkracht
gelaten worden), van ‘55 af gerekend, niet vijftien maar minstens vijf-en-twintig jaar zal duren voor ik, dankbaar en opgelucht, onder het manuscript van de laatste bladzij van het
laatste deel het woord ‘einde’ schrijven kan.
Dat besef noopt tot terughoudendheid in dit Voorwoord.
Er zou omtrent de voorbereiding al van dit eerste deel veel te berichten zijn; te getuigen ook van diepe erkentelijkheid jegens de overheid die dit werk mogelijk maakte en jegens
allen (in de eerste plaats het bestuur van het Rijksinstituut en de vele anderen die bij zijn wetenschappelijke arbeid betrokken zijn) die de gestage groei van dat werk met hun waakzame en
kritische belangstelling volgden en steunden: het ware alles prematuur. Zulk een terugblik heeft eerst zin en is, dunkt mij, eerst gepast, maar dan ook geboden, wanneer het gehele
werk voltooid is.
Intussen heeft de lezer recht op een enkele opmerking, een enkele toelichting.

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


Laat ik dan vooropstellen dat ik het schrijven van dit uitvoerig Voorspel (eerste deel uit een serie van acht of negen delen) als een enerzijds noodzakelijke, anderzijds moeilijke,
ja hachelijke taak ervaren heb. Van die noodzakelijkheid zal, naar ik vertrouw, de lezer overtuigd raken. Immers, de sleutel voor het begrip van hetgeen in de tweede wereldoorlog
met en binnen het koninkrijk geschiedde, ligt in de voor- oorlogse gebeurtenissen. Maar waarom moeilijk en waarom hachelijk? Om geen andere reden dan dat het hier beschreven
tijdvak (goeddeels samenvallend met de periode tussen de twee wereldoorlogen) hier te lande in zijn onderdelen en samenhangen nog maar nauwelijks object geweest is van weten-
schappelijk onderzoek. Ik had er eigenlijk nog een jaar of twintig op moeten studeren voor ik de pen ter hand nam; die tijd ontbrak. Wat ik dan bied, is in de eerste plaats een schets
van het geheel der politieke, economische, sociale en militaire factoren die stuk voor stuk en tezamen de achtergrond vormen voor het bewogen relaas dat nog in volgende delen te ont-
vouwen valt. Enkele belangrijke aspecten van het culturele leven (kunsten en wetenschappen bijvoorbeeld) heb ik geheel terzijde gelaten. Niet dat ik hun betekenis onderschat! Maar
ik wist mijn specialistische kennis te gering en kon, wat ik wist, in dit Voorspel niet invoegen. Op sommige punten kom ik intussen in latere delen terug.
Daar zij dan aan toegevoegd dat ik mij voorstel, in die latere delen ook de positie van Suriname en de Nederlandse Antillen binnen het koninkrijk te behandelen; voorts, dat de geschiede-
nis van Nederlands-Indië in de jaren ‘20 en '30 breder beschreven zal worden in een apart deel van deze reeks dat geheel aan Indië gewijd zal worden.
Eindelijk dan dit: de staatkundige verantwoordelijkheid voor de verschijning van dit deel zo goed als van de overige delen van Het Koninkrijk der Nederlanden in de tweede wereld-
oorlog ligt (dat vloeit uit de positie van het Rijksinstituut voort) bij de minister die tot dat verschijnen machtiging gaf.
Ik wil aan die verantwoordelijkheid niet tornen en evenmin aan de waarde van de bemoeienissen die anderen (alweer: bestuur en medewerkers van het instituut in de eerste plaats)
met de door mij geschreven tekst hadden, wanneer ik er van getuig dat ik mij als auteur zelf verantwoordelijk beschouw voor hetgeen hier wereldkundig gemaakt wordt.
Ik heb, mij zettend tot het schrijven van dit werk, geen enkel falen met de mantel der liefde willen bedekken. Ik had, ik heb, slechts één behoefte: in dit relaas alles op te nemen wat mij
historisch relevant lijkt. Serieuze geschiedschrijving is zonder die volstrekte openhartigheid, zonder politieke en geestelijke vrijheid, ondenkbaar. Welnu, wanneer één ding mij kracht
gegeven heeft, het in '55 ondernomen waag- en werkstuk te brengen op het punt waarop het thans beland is, dan wel het besef, in volledige vrijheid te arbeiden aan een taak waarvan
ik dan de lengte onderschat mag hebben, maar niet de zwaarte.
Dat mij die taak werd toevertrouwd, heb ik gevoeld als een
dure verplichting en als een kostelijk voorrecht.
L. DE JONG



Inhoud
Hoofdstuk i - Paleis Noord einde 1
    Overgang 6

Hoofdstuk 2 - Negentiende eeuw 11
    Thorbecke 14
    Doorbraak van het kapitalisme 16
    Kuyper en de Savornin Lohman 23
    Schaepman en de katholieken 26
    De socialisten 30

Hoofdstuk 3 - De eerste wereldoorlog en zijn gevolgen 35
    November ’18 40
    De nawerking 47
    ‘Nooit meer oorlog!’ 52

Hoofdstuk 4 - Een conservatief land 64
    Modernisering der productie 79
    Sociale tegenstellingen 85

Hoofdstuk 5 - De diepe crisis 105
    Eerste ordening 110
    De werkloosheid 114

Hoofdstuk 6 - Hitler’s opkomst 131
    Van Braunau naar München 136
    Van München naar Berlijn 144
    Nederland en de Machtübernahme 151

Hoofdstuk 7 - ‘De Zeven Provinciën’ 156
    Nederland en Indië 163

Hoofdstuk 8 - Colijn en de ‘aanpassing’ 178
    'Aanpassing' en ordening 186
    Effect op Indië 198

Hoofdstuk 9 - Het protest van links 202

klik op de pijlpunt links voor de volledige inhoud


Hoofdstuk 10 - Het rechts-autoritair protest 216
    Mussolini 219
    Nederlandse bewonderaars 224
    Rechts-autoritaire organisaties 229
    ‘Landbouw en Maatschappij' 232
    Katholiek fascisme 235
    Fascisten-van-de-daad 242
    De NSNAP’en 247

Hoofdstuk 11 - Mussert en de NSB 254
    Opmars 265
    Mussert naar Indië 276
    Het karakter der beweging 279
    De NSB en het antisemitisme 295
    Mussert tussen Mussolini en Hitler 302
    De NSB wordt teruggedrongen 309
    Mr. M. M. Rost van Tonningen 336
    Na de nederlaag van '37 342

Hoofdstuk 12 - De andere fascisten 349
    Terugblik 362

Hoofdstuk 13 - ‘Das dritte Reich’ 365
    Van der Lubbe en de Rijksdagbrand 372
    Gelijkschakeling 387
    Jodenvervolging 408
    De voorbereiding der aggressie 416

Hoofdstuk 14 - Nederland en Duitsland 428
    De politiek der grote mogendheden 430
    De Spaanse burgeroorlog 436
    Economische betrekkingen met Duitsland 438
    Publieke opinie 442
    De eerste vluchtelingen 446
    Een internationaal vraagstuk 452
    Nederlands beleid 455
    Het Comité voor Bijzondere Joodse Belangen 462
    Prof. dr. D. Cohen 465
    Het Joodse Vluchtelingencomité 469
    Na de Anschluss 477
    De Reichskristallnacht 481
    De eerste kampen 489
    De politieke vluchtelingen 493
    Duitse nationaal-socialisten in actie 506
    Prins Bernhard 518

Hoofdstuk 15 - De defensie 530
    De bezetting van het Rijnland (maart '36) 536
    Achterstand 543
    Anschluss en Sudetencrisis (1938) 555
    De crisis van lente '39 564
    Het debat over het krijgsbeleid 571
    Andere vormen van verdedigingsvoorbereiding 580

Hoofdstuk 16 - Van Colijn naar De Geer 590
    De zaak-Oss 595
    De val van Colijns vierde kabinet 597
    Zes weken crisis 600
    De SDAP 603
    De Geers formatie 607
    De minister-president 612
    De overige ministers 617
    Het Duits-Russisch bondgenootschap 632
    De CPN 636
    Mobilisatie 641
    Oorlog 651

Bijlage - De Nederlandse kabinetten 1918-1939 655

Lijst van illustraties 661

Lijst van kaarten 664


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

20. Boeknummer: 00346  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 2 Neutraal
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1969)    [ dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 2 Neutraal
voor het Voorwoord zie ook boek 00345

Inhoud
Hoofdstuk i - Koningin Wilhelmina    1
    Jeugd en. vorming van de Koningin    14
    Koningin der Nederlanden    26

Hoofdstuk 2 - De eerste weken    45
    Op wacht    53
    Hitler heeft haast    62

Hoofdstuk 3 - Het Venlo-incident    73
    Voorgeschiedenis    84
    De overval    95
    Gevolgen    97

Hoofdstuk 4 - Het eerste alarm    105
    Effect    120

Hoofdstuk 5 - De neutraliteit als probleem    129
    Regeringsbeleid    140

Hoofdstuk 6 - Tussen twee vuren    150
    Scheepsverliezen    158
    Oorlogseconomie    103

Hoofdstuk 7 - De conflicten met generaal Reynders    171
    Het dispuut over het krijgsbeleid    182

Hoofdstuk 8 - Het tweede alarm    199

Hoofdstuk 9 - Generaal Winkelman treedt op    211
    De contacten met België, Frankrijk en Engeland    227

Hoofdstuk 10 - April '40    242
    De ‘Vijfde Colonne’    249
    Staat van beleg    267

Hoofdstuk 11 - ‘Fall Gelb'    283
    De Duitse spionage    286
    Het aanvalsplan    296
    ‘Sport en Spel’    308
    De Militarverwaltung    315
    Wat wist men aan Nederlandse kant?    321

Hoofdstuk 12 - De Nederlandse krijgsmacht    324
    Uitrusting    325
    Kader en manschappen    343
    De stellingen en de opstelling    349
    Slotsom    361

Hoofdstuk 13 - De ‘boze droom’    364
    Het vooruitzicht van langdurige strijd    365
    Het vooruitzicht van een Duitse bezetting    378
    Balans    388

Hoofdstuk 14 - Codewoord ‘Danzig'    395
    Het Duitse memorandum    399
    De missie van Kiewitz    402
    Voorzorgsmaatregelen    406
    'Fall Gelb'    414
'Morgenvroeg bij het aanbreken van de dag’    417
    Naar de bruggen    432
    Koningin en ministers    450

Lijst van illustraties    457

Lijst van kaarten    460

 Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

21. Boeknummer: 00347  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 3
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1970)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 3 MEI 1940

Inhoud
Hoofdstuk 1 - Vrijdag 10 mei        1
       De strategische verrassing       3
        ‘Een vlammend protest’       35
       In Berlijn        51
       Algemeen Hoofdkwartier       54
       Zuid-Limburg       65
       Maaslinie en Peel-Raamstelling       70
       Van Mook tot Arnhem       82
       De IJsellinie       87
       De noordelijke provincies       94
       De evacuaties       97
       Het begin van de Vijfde Colonne-paniek       103
       De eerste arrestaties en interneringen       115
       Tussen Haarlem en Hoek van Holland        119
       Rotterdam       129
       Van Nieuwe Waterweg tot Hollands Diep       136
       De komst der Fransen       143
       Londen       148
       Balans       157

Hoofdstuk 2 - Zaterdag II mei       168
       De Vijfde Colonne-paniek       169
       Arrestaties en interneringen       181
       De Grebbelinie       185
       Noord-Brabant       196
       Vesting Holland       207
       Optimisme       224

Hoofdstuk 3 - Zondag 12 mei       228
       De val van de Wonsstelling       229
       Grebbelinie       232
       Vesting Holland       248
       Militaire Luchtvaart       258
       Het prinselijk gezin vertrekt       260
       De ministerraad       264
       Avond        272

Hoofdstuk 4 - Maandag 13 mei       275
       Bezuidenboutseweg 30       277
       De koningin vertrekt       279
       De ministers       282
        ‘Tot de laatste man standhouden’       292
       Komwerderzand       294
       Vesting Holland       296
       De val van de Grebbelinie       306
       Terugtocht       322

Hoofdstuk 5 - Dinsdag 14 mei       336
       Colijn       338
       Doorvechten!        341
       Rotterdam: ultimatum       343
       Rotterdam: bombardement en brand       354
       Rotterdam: overgave       367
       Winkelman capituleert       385
       Landmacht       398
       Marine       413
       De vluchtelingen       398
        ‘W ij hebben de strijd gestaakt’       413
       IJmuiden       418

Hoofdstuk 6 - Londen       423

Hoofdstuk 7 - De strijd in Zeeland en zijn nasleep       433
       De Zeeuwse eilanden.        436
     België en Frankrijk       445

Hoofdstuk 8 - Balans       460
       De verliezen       460
       De Duitse buit       462
       De ‘Vijfde Colonne’       464
       De nederlaag       469
       De krenking       476

Lijst van illustraties       482

Lijst van kaarten       487

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag ;  
 

22. Boeknummer: 00348  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 eerste helft
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1972)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 MEI 1940 - MAART 1941

Hoofdstuk 1 - De Militarverwaltung komt en gaat       1
       Na Rijsoord       4
       De greep naar pers en radio       7
       Het centrale gezag       14
       Hitlers beleid       21
       Winkelman       28
       Seyss-Inquart arriveert       35

Hoofdstuk 2 - De heersers       44
       Seyss-Inquart       46
       De opzet van het Reichskommissariat       60
       Himmler en Rauter       65
       Het onderdrukkingsapparaat       75
       Schmidt       86
       Wimmer, Fischböck, Bene       90
       Coördinatie       95
       Christiansen       100
       Het garnizoen       105
       Op kosten van Nederland       108
       In strijd met het volkenrecht        110

Hoofdstuk 3 - Onder controle       114
       
       De secretarissen-generaal       116
       Snouck Hurgronje       131
       Ringeling       133
       Scholtens       134
       Van Poelje       135
       Tenkink       137
       Trip       138
       Spitzen       140
       Six       141
       Frederiks       142
       De eerste ontslagen op de bestuurssector       146
       Hirschfeld       150

Hoofdstuk 4 - Werken voor de vijand       159
       Winkelmans richtlijnen       161
       Overstag       165
       Ringeling en de Artillerie-Inrichtingen       170
     Vliegvelden voor de Luftwaffe       174
       De spoorwegen       180
       Militaire productie       184
       Export van werklozen       189
       Terugblik       194

Hoofdstuk 5 - Mussert presenteert zich       204
       De bespreking met Leutnant Töpfer       206
       Alles loopt mis       210
       Rost van Tonningens terugkeer       215
       Nieuwe moeilijkheden       218
       De ‘Hagespraak der bevrijding’       218

Hoofdstuk 6 - Zes bewogen weken       229
       De demobilisatie en de terugkeer der krijgsgevangenen       237
       Engeland vecht door       242
       Herwonnen zelfbewustzijn       248

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord



Hoofdstuk 7 - Anjerdag en zijn nasleep       258
       Tegenmaatregelen       268
       Winkelmans laatste verzet       278
       Het erewoord der beroepsofficieren       286
       Hulp aan de Duitse oorlogsvoering       303

Hoofdstuk 8 - Een compromisvrede ?        308
       De eerste groep Indische gijzelaars       311
       Plesmans vredespoging       319
       Een telegram naar Batavia       324
       De tweede groep Indische gijzelaars       326
       De missie Jongejan-Boerstra       328

Hoofdstuk 9 - De ‘Nieuwe Orde’       333
       Roof, vordering en aankopen       336
       De kapitaals-Verflechtung mislukt       344
       De opheffing van de deviezengrens       349
       Staatsfinanciën       357
       Oorlogsschade       360
       Touwtrekken om de productie       368
       Daling van de levensstandaard       374

Hoofdstuk 10 - Seyss-Inquart zoekt een basis       379
       Naar de Siebener-Ausschuss        382
       Prof. Snijder en zijn Cultuurkring       387
        ‘Geen voorkeur voor enige partij’       391
       Seyss-Inquarts eerste rapport       407

Hoofdstuk 11 - Rost van Tonningen faalt       414
       Het NW overvallen       420
       Arbeiderspers       428
       Vara       438
       SDAP       443
       Mislukt       454



Voorwoord
Nu mijn werk de periode van de Duitse bezetting genaderd is, heb ik de behoefte, vooraf een enkele opmerking te maken.
Ik ben mij bewust, een taak ter hand te nemen die in enkele wezenlijke opzichten moeilijk op bevredigende wijze uitgevoerd
kan worden. Geschiedschrijving tracht een herschepping te zijn van het verleden - maar hoe kan ik, om slechts dat
ene te noemen, de duur, het tartend-trage tijdsverloop van die vijf bezettingsjaren onder woorden brengen? Hoe het gestadig
toenemen der verschrikkingen zoals dat door de toen levenden ondergaan is ? Hoe de gebondenheid aan het wereldnieuws die
uit de dagelijkse ergernis en verontwaardiging voortvloeide?
Wij weten niet eens, hoeveel mensen in bezet gebied van de zomer van ‘40 af regelmatig naar de Londense uitzendingen
luisterden. Wèl weten wij dat veruit de meeste Nederlanders ‘leefden’ op het nieuws van de oorlog - d.w.z. op de als regel
schaarse en zich tot de buitenkant der gebeurtenissen bepalende berichten die van Geallieerde zijde doorgegeven werden.
Daarbij moet men dan onmiddellijk aantekenen dat zeer velen onder die Nederlanders de neiging hadden (gevolg van de
druk waaraan men blootstond) om dat nieuws uitzonderlijk optimistisch te interpreteren.
Het latere perspectief, het historische, werkt vertekenend.
Objectief en achteraf gezien doorstond de Nederlander vijf bezettingsjaren of, voorzover hij in een groot deel van het
zuiden des lands woonde, bijna vier-en-een-half; subjectief en toentertijd beleefde hij een periode van gestadig toenemende
verarming, druk en terreur die, aldus zeer velen, onmogelijk langer dan nog enkele maanden kon duren - die optimistische
verwachting schoof gelijk met de tijd op.
Verarming, druk en terreur zal ik trachten te schetsen in de vele vormen waarin zij zich voordeden, maar voor ik daartoe
overga, wil ik herinneren aan het woord van Sartre die, kort na de bevrijding van Parijs schrijvend, er zijn Engelse lezers die
geen denkbeeld hadden van hetgeen een bezetting betekende, op wees, dat ‘de verschrikking ... ondragelijk was en dat wij
er ons uitstekend aan konden aanpassen.*1 *1J. P. Sartre: ‘Paris sous l occupation’ in La France libre (Londen), no. 49 (15
nov. 1944), p. 12.

Het zou onjuist zijn, bij de schildering van de bezettingsjaren gebruik te maken van een palet waarop alleen de kleuren grijs en
zwart voorkomen.

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


Juist in de nood konden de simpelste dingen des levens sterke geluksgevoelens opwekken. Zijn er niet velen die ook jaren later
in alle eerlijkheid bekenden dat zij nooit intenser geleefd hadden dan in de periode der bezetting ? Er is toen veel
gehuild - er is toen veel gelachen, en het is ook die ambivalentie (ambivalentie van situaties en van gevoelens) die het
moeilijk maakt, van de jaren ’40-’45 een voor de tijdgenoot herkenbaar beeld op te roepen.
Ik wil verder gaan en wel bekennen dat ik er ook geenszins naar gestreefd heb, mijn relaas binnen de perken te houden van
dat voor de tijdgenoot herkenbare beeld. ‘De tijdgenoot’ is trouwens een abstractie; de velen die nog in leven zijn van hen
die de bezetting doorstonden, hebben elk hun eigen herinneringen. Zoveel overlevenden, zoveel herinneringsbeelden. Die
beelden stemmen slechts in één opzicht overeen: ze zijn individueel, ze zijn beperkt. Want het was misschien wel de meest
wezenlijke karaktertrek van de bezettingstijd dat men van datgene wat zich buiten het eigen bestaan en de eigen kring
afspeelde, bitter weinig wist. De pers stond onder repressieve censuur en was in haar berichtgeving goeddeels een instrument
geworden van Duitse propaganda; de vrijheid van vergadering was opgeheven; gemeenteraden en provinciale staten voerden,
tot zij in de herfst van ‘41 verdwenen, een schijnbestaan; Eerste en Tweede Kamer kwamen in het geheel niet bijeen en
het land werd onder Duitse supervisie en in menig opzicht volgens Duitse richtlijnen administratief bestuurd door de
secretarissen-generaal der verschillende departementen. Die Duitse supervisie, die Duitse richtlijnen en de beleidsoverwe-
gingen dier Nederlandse hoofdambtenaren droegen een geheim karakter. Zo is het, in wezen, tot het einde der bezet-
ting gebleven - met dien verstande dat, terwijl het officiële nieuws steeds schraler werd, de redacties van de illegale bladen
er in toenemende mate in slaagden, inlichtingenbronnen op de departementen aan te boren. Dat nam veel tijd. Bovendien
kreeg lang niet iedereen nummers van illegale bladen in handen. Wat de Londense radio (Radio Oranje en BBC) aan
‘binnenlandse’ informatie bracht, was, behalve in de laatste bezettingswinter, steeds geruime tijd bij de feiten ten achter,
veelal schaars en soms onbetrouwbaar. Dat alles tezamen gaf de periode der bezetting het karakter van volstrekte-ondoor-
zichtigheid.
Pas nu kunnen wij nauwkeurig en in detail overzien hoe de vertegenwoordigers van het Derde Rijk (de werkelijke
machthebbers), al hun onderlinge tegenstellingen ten spijt, systematisch getracht hebben, het Nederlandse volk in te
schakelen bij de Duitse oorlogsinspanning en te forceren tot aanvaarding van het nationaal-socialisme - het eerste met meer
succes dan het tweede; overzien kunnen wij de actie der Nederlandse nationaal-socialisten, dromend van de dag waarop
hun Mussert (of Kruyt, of van Rappard, of Feldmeijer) het in ons land voor het zeggen zou hebben; overzien kunnen wij het
beleid van de secretarissen-generaal, beter misschien: van de verschillende secretarissen-generaal, want er is na een korte
aanloop eigenlijk geen sprake meer geweest van gemeenschappelijk beleid; overzien kunnen wij, zij het soms met
pijnlijke lacunes, de bedrijvigheid der illegale groeperingen waaraan, van een vroeg stadium af, bij alle solidariteit in de
strijd tegen de vijand en zijn handlangers, politieke tegenstellingen niet vreemd waren; overzien kunnen wij óók het
beleid van de Nederlandse regering te Londen - en daarbij was mijn conclusie dat zij over het algemeen tot in de voor-
zomer van 1944 weinig feitelijke invloed uitgeoefend heeft op de ontwikkelingen in bezet gebied.
Dat laatste is voor de verdere indeling van mijn werk van speciaal belang.
Op grond van die conclusie komt het mij namelijk zinvol voor om dit deel en de eerstvolgende delen te concentreren op
de beschrijving van de worsteling die, tegen de achtergrond van het algemene oorlogsverloop, tot in die voorzomer van ‘44
in bezet Nederland gevoerd is; het is mijn voornemen, daarbij de lotgevallen van al diegenen (krijgsgevangenen, dwang-
arbeiders, geïnterneerden, politieke en andere gevangenen, gedeporteerde Joden) die als het ware uit de Nederlandse
samenleving gelicht werden, apart te beschrijven. Daarna komt het beleid van de regering te Londen, met inbegrip van
de strijdkrachten, de koopvaardij, Suriname en de Antillen, aan de orde tot het moment (voorzomer ’44) waarop uit
Londen de impuls komt tot coördinatie van de illegaliteit en waarop na het fiasco van het Englandspiel het zenden van
wapens naar de illegale groepen hervat wordt. Er resten dan nog het laatste bezettingsjaar en Nederlands-Indië vóór en
tijdens de Japanse bezetting. Het slotdeel zal het karakter dragen van een epiloog.
In dat slotdeel zullen ook de in de verschillende drukken aangebrachte correcties opgenomen worden alsmede de kritische
beschouwingen die dan naar aanleiding van de verschijning der successieve delen in de pers of in vaktijdschriften
gepubliceerd zijn. Ik beschouw het als een integraal onderdeel van de opdracht die mij verleend werd om de kritiek op mijn
werk in dat werk zelf op te nemen. Het nageslacht moet niet alleen van mijn visie kennis kunnen nemen maar ook, en
tegelijk, van de visies van mijn critici.
L. DE JONG


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

23. Boeknummer: 00349  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 tweede helft
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1972)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 tweede helft

Hoofdstuk 12 - De aanloop tot de Nederlandse Unie 459
        Eendracht of eenheid? 460
        Kritiek op het vooroorlogs bestel 464
        Het Driemanschap 473
        De eerste aanloop 480
        De tweede aanloop 496
        De derde aanloop 500

Hoofdstuk 13 - Twee beslissende maanden 505
        De Nederlandse Unie steekt van wal 505
        Eykmans brochure 512
        Het anti-revolutionair réveil 514
        Invasie van Engeland ? 523
        Mussert krijgt een streepje voor 525
        De WA komt in actie 541
        Mussert bezoekt Hitler 548
        Invasie van Engeland gaat niet door 551
        Publieke opinie 553
        NSB: gehate minderheid 557

Hoofdstuk 14 - In de pas! 561
        Pers 566
        Radio 601
        Opbouwdienst 618
        Boekenzuivering 626
        Oprichting van de Winterhulp Nederland 631
        Balans 636

Hoofdstuk 15 - De eerste illegalen 638
        De ‘Geuzen’ 639
        Paramilitaire groepen 643
        Spionage 651
        Ondergrondse pers 661
        Beleid van de politie 674

klik op de pijlpunt links voor de volledige inhoud


Hoofdstuk 16 - Het begin der Jodenvervolging 689
        De eerste maanden 691
        Het beleid der secretarissen-generaal 699
        De eerste protesten 708
        De kerken 714
        De Joden uit overheidsdienst verwijderd 725
        Cleveringa’s toespraak 736

Hoofdstuk 17 - Groeiende verontwaardiging 747
        Engeland komt sterker te staan 750
        Winter 756
        NSB 758
        Nationaal Front 763
        Nederlandse Unie 766
        WA tegen Unie 779
        Het Driemanschap valt bijna uiteen 785
        De Winterhulp wordt afgewezen 789
        Mandement tegen de NSB 794

Hoofdstuk 18 - De Februaristaking 800
        Nieuwe anti-Joodse maatregelen 807
        Vechtpartijen 814
        Razzia 828
        Communistische Partij Nederland 834
        De staking 851
        Reacties 862
        De achttien doden 874

Bijlage - Datumlijst van de belangrijkste gebeurtenissen 879

Lijst van illustraties 884

Lijst van kaarten 886


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

24. Boeknummer: 00350  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 eerste helft MAART 1941 - JULI 1942
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1974)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 eerste helft MAART 1941 - JULI 1942

Hoofdstuk 1 - Lente ’41 1
        Oorlogsverloop en -perspectief 5
        Publieke opinie 15
        Het Duitse spel 28
        Nationaal Front 32
        Nederlandse Unie 36
        Straatterreur 47
        Mussert 55
        Fall Barbarossa 69

Hoofdstuk 2 - Na de 22ste juni 81
        Eerste reacties 87
        ‘Nederlanders, blikt naar het oosten!’ 96
        Opheffing der politieke partijen 130
        Publieke opinie 141
        De Sowjet-Unie houd stand 163

Hoofdstuk 3 - Vrij baan voor de NSB ! 171
        NSB contra NSNAP 176
        Seyss-Inquart bij Hitler 181
        De NSB ‘enig toegelaten partij’ 187
        Nationaal Front 192
        Nederlandse Unie 196
        Twee eedsafleggingen 208
        Opnieuw: de gehate minderheid 219

Hoofdstuk 4 – Gelijkschakeling 228
        Verduitsing 231
        Bestuursapparaat 237
        Goedewaagen en zijn departement 249
        Kultuurkamer en Kultuurraad 256
        Pers 267
        Radio 307
        Van Dam en het onderwijs 318
        Bijzonder onderwijs: het eerste treffen 335
        Vakcentrales 349
        Het katholiek réveil 361
        CNV 380
        Organisaties van werkgevers 382
        Naar het Nederlands Arbeidsfront 380
        Landbouw-organisaties 389
        Verenigingswezen 394
        Organisaties op het gebied van de volksgezondheid 402
        Balans 413

Hoofdstuk 5 - Verscherpte controle 418
        Het persoonsbewijs 422
        De politie 434
        Terugblik 448

Hoofdstuk 6 - Naar het ghetto 456
        Joodse Coördinatie-Commissie en Joodse Raad 482
        Registratie der Joden 503
        Isolering 516
        Visser contra Cohen 545
        Roof 554
        Overzicht 581

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

25. Boeknummer: 00351  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 tweede helft MAART 1941 - JULI 1942
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1974)    [ ]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 tweede helft MAART 1941 - JULI 1942

Hoofdstuk 7 - Amerika komt in de oorlog 587
        Engeland nog steeds in het defensief 589
        Roosevelts Victory-Program 599
        Pearl Harbor 603
        Indië veroverd 629
        Arbeidsinzet 634

Hoofdstuk 8 - Van kerken en kunstenaars 645
         Hitler: ‘voorlopig geen kerkstrijd!’ 651
         Hervormden / Gereformeerden 664
         Convent der Kerken 677
         Bijzonder onderwijs: het tweede treffen 691
         Episcopaat 704
         Titus Brandsma 712
         De kunstenaars en de Kultuurkamer 724

Hoofdstuk 9 - De illegaliteit 754
         ‘Pilotenhulp’ 755
         Sabotage 759
         De proclamatie van Schrieke, Hirschfeld en Frederiks 763
         Illegale pers 768
         De illegale CPN 779
         De OD 796
         Vorrink / Het Parool 807
         Het Grootburgercomité 814

Hoofdstuk 10 - Contact met Londen 820
         Engelandvaart 822
         De ‘Zweedse Weg’ begint 827
         Londen contra Abwehr en Sicherheitspolizei 829
         Spionagegroepen 839
         Geheime agenten 847
         Een weg via het strand 854
         Begin van het Englandspiel 870
         Weer: via het strand 885
         Nieuwe arrestaties 892
         Nabeschouwing 894

Hoofdstuk 11 - Een Tweede Front? 899
         Plan for Holland 909
         Duitse maatregelen 914
         Publieke opinie 933

Hoofdstuk 12 - Naar de Endlösung 938
         Legale emigratie 957
         Competentie-conflicten in bezet Nederland 966
         Verantwoordelijkheden 986
         De Jodenkartotheek van de Zentralstelle 999
         ‘Emigratie’ der Duitse Joden’ 1002
         De Joodse werkkampen 1005
         Gedwongen verhuizingen 1016
         Invoering der Neurenberger wetten 1023
         Reacties in niet-Joodse kringen 1025
         De Jodenster 1032
         Laatste voorbereidingen 1046

Bijlage 1 - Datumlijst van de belangrijkste gebeurtenissen 1059

Bijlage 2 – Overzicht van de SS-rangen 1066

Bijlage 3 - De geheime agenten, juni 1941 - juni 1942 1068

Lijst van illustraties 1069

Lijst van kaarten 1071


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

26. Boeknummer: 00352  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 6 eerste helft JULI 1942 - Mei 1943
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1975)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 6 eerste helft JULI 1942 - Mei 1943

Hoofdstuk 1 - Jodendeportaties, eerste fase 1
        Protesten 10
        Naar een nieuw systeem 23
        Nederlandse Spoorwegen 37
        Vlucht en onderduik 41
        Uitzonderingen ? 50

Hoofdstuk 2 - Waar blijft het Tweede Front? 55
        De fietsenvordering 57
        De vijf gijzelaars van Rotterdam 62
        De landing bij Dieppe en haar gevolgen 76

Hoofdstuk 3 - De illegaliteit 87
        Eerste falsificatie- en verzorgingsgroepen 89
        Illegale pers 124
        Spionagegroepen / Verbindingen met Londen 135
        Sabotage 156
        CPN 160
        De OD 173
        Nationaal Comité 186
        Het Spiel tegen Vorrink 195
        Terugblik 213

Hoofdstuk 4 - Jodendeportaties, tweede fase 216
        De Joodse werkkampen leeggehaald 223
        Rol van de politie 230
        In de val 241
        De Joodse Raad 247
        De ‘stempels’ en ‘lijsten’ 255
        Candidaten voor emigratie 262
        Bestemd voor Theresienstadt 270
        De gemengd-gehuwden 278
        'Rüstungs-Juden 282
        ‘Diamant-Juden’ / het ‘120 000 stempel’ 286
        ‘Christen-Juden’ 289
        De Calmeyer-gevallen 293
        Terugblik 303
        Nieuwe ophaalacties 305
        Het Judendurchgangslager Vught 316
        Het leeghalen der woningen 321
        Hulp aan Joden 325
        De ‘Jodenjagers’ 345
        Naar de derde fase 353

Hoofdstuk 5 – De ‘foute’ sector 358
        Mussert 359
        Organisatie der NSB 363
        Financiën 365
        Leden 367
        De geheime dienst der NSB / Denunciaties 377
        De WA 386
        De SS 390
        ‘Foute’ gezagsdragers 405
        Duitse semi-militaire hulpdiensten 417
        ‘Oostfront-vrijwilligers’ 421
        ‘Oostinzet’ 430
        Departement van Volks voorlichting en Kunsten / Kultuurkamer 445
        Nederlands Arbeidsfront 458
        Nederlandse Landstand 461
        Winterhulp / Volksdienst 468
        Nederlandse Arbeidsdienst 476
        Slot 489

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

27. Boeknummer: 00354  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 eerste helft Mei 1943 - Juni 1944
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1976)    [ dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 eerste helft Mei 1943 - Juni 1944
Inhoud
Hoofdstuk 1 - Verarmend Nederland 1
        Duits offensief 5
        Nederlands defensief 14
        Vorderingen 36
        Vervoer 61
        Steenkolen 70         
        Industrie 79
        Bouwsector 112
        Collaboratie 115
        Agrarische sector 125
        Visserij 148
        Distributie van levensmiddelen 150
        Prijsbeheersing 172
        Vermogens / Inkomens 176
        De zwarte markt 186
        De Duitse zwarte aankopen 207
        ‘Zwevende koopkracht’ / Financiële         plundering 226
        Criminaliteit 251
        Volksgezondheid 255
        Terugblik 260

Hoofdstuk 2 - Jodendeportaties, derde fase 270
        Sterilisatie der gemengd-gehuwden 274
        De laatste grote razzia’s 286
        Wat wist men van Auschwitz en Sobibor? 308
        Terugblik op de deportaties 348

Hoofdstuk 3 - Slot der Jodenvervolging 381
        De legale rest 381
        Vermogensliquidatie 401
        Antisemitisme 416
        De jacht op de Joodse onderduikers 423
        Weinreb 428
        De Joodse onderduik 442

Hoofdstuk 4 - ‘Vóór de herfstbladeren, vallen’ 463

Hoofdstuk 5 - Rauters offensief 505
        De dood van Generalkommissar Schmidt 510
        Harster wordt overgeplaatst 518
        Confiscatie der radio’s 522
        Artsencrisis 533
        Studenten / Hoger onderwijs 542
        Werken in Duitsland 557
        Arbeidsinzet 568
        Jacht op onderduikers 613
        De Tweede Distributiestamkaart 625
        Een ander Nederland 658

 Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

28. Boeknummer: 00355  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 tweede helft Mei 1943 - Juni 1944
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1976)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 tweede helft Mei 1943 - Juni 1944

Inhoud
Hoofdstuk 6 - Hulp aan onderduikers 665
        Distributiebescheiden 674
        Persoonsbewijzen en andere identiteitspapieren 679
        De PBC / De dood van Gerrit van der Veen 691
        Diverse verzorgingsgroepen 704
        De LO/LKP 707
        ‘Kleykamp’ gebombardeerd 769
        Financiële hulp 776
        ‘Zeemanspot’ / Nationaal Steunfonds 779

Hoofdstuk 7 - Ander illegaal werk 806
        Illegale pers 808
        Illegale bellettrie 833
        Nationaal Comité van Verzet 840
        Spionage 850
        Zwitserse Weg 892
        ‘Pilotenhulp’ 9l0
        CS-6 924
        Illegale CPN 934
        Raad van Verzet 943
        Zelfbescherming 967
        Terugblik 988

Hoofdstuk 8 - De illegalen 994
        Verzet en illegaliteit 995
        Illegale werkers 1OO5
        Techniek 1018
        Spanningen 1029
        Voortrekkers 1046

Hoofdstuk 9 - Coördinatie der illegaliteit? 1053
        Vaderlands Comité 1062
        De OD 1069
        Conflicten 1087
        Val van het Nazi-regime? 1105
        Bosch van Rosenthals coördinatie-poging 1138
        ‘De Kem’ 1147
        Van Heuven Goedhart vertrekt 1152
        Prof. Rutgers vertrekt 1155
        De regering grijpt in 1161

Hoofdstuk 10 - NSB en SS 1178
        Demoralisatie 1180
        Musserts worsteling 1184
        Landstorm Nederland 1202
        Nederlandse Landwacht 1204
        ‘Silbertanne’-moorden 1213

Hoofdstuk II - Naar ‘D-Day’ 1234
        Oorlogsverloop 1243
        Festung Europa 1262
        Kustverdediging 1271
        Inundaties / Evacuaties 1278
        ‘Spitten voor de Moffen’ 1283
        Razzia op Zigeuners 1297
        Ausnahmezustand 1307
        Publieke opinie 1312
        ‘Over lord’ 1317

Bijlage - Datumlijst van de belangrijkste gebeurtenissen 1329

Lijst van illustraties 1335

Lijst van kaarten 1338

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

29. Boeknummer: 00356  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 eerste helft Gevangenen en Gedeporteerden
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1978)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 eerste helft Gevangenen en Gedeporteerden

Inhoud
Hoofdstuk 1 - Het Duitse systeem 1
        Himmler en de Gestapo '33—'39 9
        Concentratiekampen '33-'39 14
        Rechtspraak '33-39 22
        Oorlog 27
        Rechtspraak '39-45 28
        Schutzhäftlinge '39-45 35
        Nacht-und-Nebel-gevangenen 41
        Executies en massale uitroeiing 49
        Medische experimenten 64
        Concentratiekampen ’39-’45: drie fasen 73
        De ‘officiële’ kampen en hun Aussenkommandos 74
        Gevangenen: kategorieën en aantallen 80
        SS-ondememingen 86
        Van de eerste naar de tweede fase 93
        De gevangenen en de oorlogsproductie 102
        Totaalcijfers 111
        Slot 115

Hoofdstuk 2 - Krijgsgevangenen 118
        De groep der generaals 125
        De Colditz-groep 127
        De Stanislau / Neu-Brandenburg-groep 132
        De groep uit '43 146
        Terugblik 155

Hoofdstuk 3 - Gijzelaars 157
        Indische gijzelaars 160
        Duits beleid 173
        Acht executies 176
        De Brabantse kampen 184

Hoofdstuk 4 - ‘Politieke gevangenen’ 203
        Vervolging 204
        Arrestatie 219
        Verhoor 224
        Gevangenschap 248
        Berechting 302
        Doodstraf 341
        Transport 358
        Gevangenissen en tuchthuizen in Duitsland 360

Hoofdstuk 5 - Het concentratiekamp 374
        De SS 378
        Aankomst 411
        Eén dag 415
        Werk 433
        Appèls 440
        Koude 443
        Honger 445
        Ziekzijn 454
        Slechte en minder slechte kampen 460
        Pakketten 470
        De Kapo’s 479
        Reacties 497
        Groepsverschillen 517
        Verzet 537
        Slot 545

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

30. Boeknummer: 00357  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 tweede helft Gevangenen en Gedeporteerden
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1978)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 tweede helft Gevangenen en Gedeporteerden

Inhoud
Hoofdstuk 6 - Concentratiekampen in Nederland 551
        Schoorl 553
        Amersfoort 555
        Ommen 596
        Vught 6oó
        Terugblik 658


Hoofdstuk 7 - Gedeporteerde Joden 663
        Barneveld 674
        Judendurchgangslager Vught 677
        Westerbork 689
        Theresienstadt 730
        Bergen-Belsen 736
        Trein naar ‘Polen’ 746
        De Kosel-groep 752
        Auschwitz 763
        Sobibor 822

Hoofdstuk 8 - Terugblik 841

Hoofdstuk 9 - Hulp van buiten 852
        Hulporganisaties 857
        Hulp aan krijgsgevangenen 878
        Hulp aan gijzelaars 882
        Hulp aan gevangenen in gevangenissen 882
        Hulp aan gevangenen in concentratiekampen in Nederland 885
        Hulp aan gevangenen in concentratiekampen in Duitsland 891
        Hulp aan gedeporteerde Joden 904
        Slot 921

Bijlage - Overzicht van de SS-rangen 931

Lijst van illustraties 933

Lijst van kaarten 935

Lijst van tabellen 936

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

 

Uitgebreid zoeken

Zoekresultaat verdeeld over 4 pagina's, met elk (max.) 30 publicaties:

1   2   3   4       Volgende       Eind

Laatste wijziging binnen getoonde publicaties: 24 september 2022