HEEMKUNDEKRING
OP DE BEEK
PRINSENBEEK

Beeldbank Bibliotheek

   
 

Heemkundekring 'Op de Beek' Beeldbank Bibliotheek Zoekresultaat

Aantal gevonden publicaties : 47   (uit: 542)

Getoond wordt publicatie : 1 t/m 30


Uitgebreid zoeken
Gesorteerd op:  Boeknummer

Zoekresultaat verdeeld over 2 pagina's, met elk (max.) 30 publicaties:

1   2       Volgende       Eind

Klik op publicatie voor vergroting en meer informatie

1. Boeknummer: 00004  
Van Wirs Kante
Oorlog -- Tweede Wereldoorlog, Breda/Princenhage           (2019)    [ Harry Benschop, Toon en Peter de Bont, Jan Boot Frans van den Brandt, Jeroen Geerts, Lia van Gils, Herman Janssen, Sylvie Koks, Ad Leijten, Oscar de Rooij, Frans Staes, Frank Tuijtelaars, Frans Tuijtelaars, Jos van Roozendaal, Antoon van Tuijl]
Driemaandelijks tijdschrift van heemkundekring 'Amalia van Solms', Baarle-Hertog-Nassau. Jaargang 34 nr. 3, september-november 2019.

Voorwoord
In oktober is het 75 jaar geleden dat Baarle is bevrijd. Alle aanleiding om als heemkundekring bij stil te staan, op een manier die past bij Amalia’, door het optekenen van verhalen en door het doen van onderzoek.
Het resultaat kunt u lezen in dit extra dik (thema)nummer van ons ledenblad Van Wirskaante dat we voor deze gelegenheid met veel plezier verspreiden onder alle inwoners van Baarle-Hertog en Baarle-Nassau.

75 jaar is de laatste mogelijkheid om nog ooggetuigen te spreken of verhalen te horen van mensen die zelf een herinnering hebben aan de oorlogsperiode en de tijd er vlak na. De oproepen die Amalia begin dit
jaar heeft gedaan voor fotomateriaal, documenten en bovenal verhalen in de Tweede Wereldoorlog hebben een onverwacht grote respons opgeleverd. Zoveel dat niet alles kon worden opgenomen in deze Van Wirskaante.
Verhalen over het dagelijks leven in Baarle, de kleine dingen die nog steeds in de herinnering zitten. Verhalen die daarnaast een mooi tijdsbeeld geven, soms in een bijzin, soms is er een halve pagina of meer voor ingeruimd. Die verhalen kunnen na 75 jaar wat zijn ingekleurd, maar voor de verteller geeft het precies aan hoe hij of zij zich die tijd herinnert of heeft beleefd.
De Baarlese enclavesituatie zorgt er voor dat zaken in Hertog en Nassau net wat anders lopen. Met de vraag ‘Hoe zat dat dan in de Tweede Wereldoorlog? is Amalia in de archieven van Baarle-Hertog en
Baarle-Nassau (in het Regionaal Archief Tilburg) gedoken om meer te weten te komen over de distributie, het bestuur en de wederopbouw. Dat leverde weer nieuwe informatie op.

Natuurlijk is in deze Van Wirskaante ook het verhaal van de bevrijding te lezen, een strijd die 28 dagen heeft geduurd. Frank Tuijtelaars zet alles voor ons op rij, waarbij hij ons wijst op de onverwacht felle tegenstand van de Duitsers, juist in Baarle, vanwege de strategische ligging van ons dorp.
Meer dan acht jaar heeft Oscar de Rooij zich vastgebeten om alle informatie boven water te krijgen over de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in de gemeenten Nassau en Hertog. Het gaat om 227 namen, vaak jonge mensen amper 20 jaar oud. Achterin dit boekje is een Lijst van slachtoffers opgenomen. Die wordt ook geplaatst op de website van Amalia. Zo is er steeds een up-to-date overzicht, want dat heeft het onderzoek van Oscar geleerd, het is nooit af.
Dat geldt ook voor ander onderzoek. Lees het verhaal van de vliegtuigcrash in Zondereigen, en je weet dat er nog heel wat onderzoek nodig is om — /5 jaar na dato! — klaarheid te krijgen. Dat is precies wat Amalia tot haar taak rekent. Zaken tot de grond toe uitzoeken én er verslag van doen.

Uit verhalen, uit opmerkingen die soms terloops zijn gemaakt maar ook tijdens het zoeken in archieven kwamen nieuwe vragen naar boven. Vragen waarvan je voorvoelt dat het soms veel moeite en tijd zal vragen om er een antwoord op te vinden. En zorgvuldigheid. In komende nummers van Van Wirskaante gaat u er beslist meer over lezen. Ook over onderwerpen die in dit nummer niet meer aan bod konden komen zoals het verzet en de wederopbouw.

En wie nog verhalen, documenten, foto's of tips heeft, Amalia houdt zich aanbevolen.

Werkgroep 75 jaar bevrijding Baarle
Ad Jacobs, Michel Antens en
Harry Benschop

Heemkundekring Amalia van Solms Baarle Hertog/Nassau;  
 

2. Boeknummer: 00006  
Eerste Wereldoorlog.
Oorlog -- Eerste wereldoorlog, algemeen           (2003-2004)    [H.P. Wilmott.]
Eerste Wereldoorlog
Oorspronkelijke titel: First World War
©2003 by Dorling Kindersley Limited, Londen

Vertaald uit het Engels door: Maarten Schellekens en Catalien van Paassen

INLEIDING
De Eerste Wereldoorlog is waarschijnlijk de meest ingrijpende gebeurtenis uit de moderne tijd. De gevolgen ervan
waren vele malen groter dan die van de Franse Revolutie. Toen deze oorlog begin augustus 1914 uitbrak, kon niemand voorzien
op wat voor ramp hij zou uitdraaien. Na de oorlog, die vier jaar duurde en meer offers vroeg dan enige andere oorlog uit de geschiedenis van de mensheid,
kon niemand zijn ogen meer sluiten voor de gruwelijke gevolgen. De politieke wereldkaart was totaal veranderd, aan de lange periode van vrede die de
negentiende eeuw had gekend was een eind gekomen en het groeiende vertrouwen in de kracht van liberale waarden en het moderne kapitalisme was
uitgehold. De belangrijkste erfenis van de Eerste Wereldoorlog was een sfeer van haat en wraak — tussen naties, sociale klassen en rassen. De gevolgen
hiervan waren voelbaar in de bittere politieke conflicten van de jaren twintig en dertig en uiteindelijk in het uitbreken van een oorlog die nog vernietigender
was, twintig jaar na het eind van de Eerste Wereldoorlog.
Aan het begin \an de oorlog werd het grootste deel van de wereld geregeerd door diverse vorstenhuizen. Tegen 1920 waren de meeste van het toneel
verdwenen. De grote Europese vorstenhuizen - het Habsburgse, Russische en Duitse Rijk - hadden plaatsgemaakt voor moderne republieken. Het
Osmaanse Rijk werd verslagen en viel uiteen; een nationalistische dictatuur nam de macht over in het gebied dat nu Turkije is. Van de Baltische Zee tot
aan de Perzische Golf ontstond een reeks nieuwe staten, die vonden dat ze recht hadden op zelfbeschikking. Het verval van het oude
Europa van de grote, door aristocratie en militaire macht beheerste monarchieën had reeds lang vóór 1914 ingezet, maar de oorlog bracht dit proces in
een stroomversnelling. Het Europa van vandaag heeft zijn wortels in de jaren twintig.

klik op de pijlpunt links voor de volledige inleiding
De oorlog zorgde ook nog voor andere veranderingen op internationaal gebied. De VS mengden zich pas laat in de oorlog en begonnen aan hun lange
opmars naar de status van supermacht. De wens die in 1918 leefde om voor eens en altijd een einde te maken aan de oorlog, leidde tot de oprichting van de
Volkenbond in 1920. Ondanks al zijn zwakke punten heeft deze bond de basis gelegd voor internationale samenwerking op het gebied van belangrijke
kwesties die na 1945 het terrein werden van de Verenigde Naties. De Russische Revolutie van oktober 1917, die het communisme aan de macht
bracht, leidde tot de confrontatie tussen kapitalisme en communisme. Deze zou de internationale verhoudingen zeventig jaar lang verstoren en was de oorzaak
van de Koude Oorlog, die duurde van 1945 tot 1989.
De oorlog veranderde ook het wezen van de moderne staat. Geen enkele Europese natie was ooit gevraagd om legers bestaande uit miljoenen soldaten
op de been te brengen. De inzet van het thuisfront die vereist was om het leger van al het nodige voorzien, noodzaakte de staat om streng toezicht te houden
op de economie en deze in dienst te stellen van de oorlogvoering. Landen voerden op grote schaal systemen van rantsoenering in, breidden allerlei sociale
voorzieningen uit, stimuleerden wetenschappelijk onderzoek, verzamelden statistische gegevens en zetten hun propagandamachines in gang, in de jaren
twintig bleven de overheden van diverse staten veel van deze verantwoordelijkheden op zich nemen: de oorlog had hen geleerd hoe zij de
bevolking moesten controleren, mobiliseren en manipuleren.
Het enige dat de Eerste Wereldoorlog niet deed was verandering brengen in het materieel waarmee werd gevochten. Hoewel nog nooit op een dergelijk
grote schaal oorlog was gevoerd, werd gedurende het grootste deel van de oorlog gestreden met conventionele oorlogsschepen, artillerie, mitrailleurs,
i geweren en paarden. De luchtvaart stond nog in de kinderschoenen; duikboten werden spaarzaam gebruikt evenals de tanks, de enige echt
nieuwe uitvinding op het gebied van landoorlog. Pas in de volgende oorlog zouden deze nieuwe wapens ten volle benut worden. Het gevolg
was dat een groot deel van de strijd, vooral aan het westelijk front, verzandde in een impasse. Beide partijen probeerden wanhopig nieuwe wapens of
tactieken te bedenken waarmee ze door de vijandelijke linies van loopgraven en prikkeldraadversperringen heen konden breken.
De verschrikkelijke prijs die voor de oorlog betaald moest worden, leidde tot een wijdverspreid pessimisme, een morbide vrees voor verval. In de jaren
twintig verwierpen duizenden verbitterde jonge mannen de principes van de oudere generatie die hen naar het front had gestuurd. Zij hunkerden naar
wraak op degenen die zij verantwoordelijk hielden voor dit rampzalige conflict.
In Italië en Duitsland gebruikten de veteranen Mussolini en Hitler de honger naar politiek geweld om een nieuwe radicale nationalistische beweging op te
richten, die in Italië in 1922 aan de macht kwam en in Duitsland in 1933. De nieuwe dictatoren die het liberale westen verwierpen, zagen de oorlog als een
voorbode van een nieuw tijdperk, van een nieuw rijk en een nieuwe oorlog.
Als de Eerste Wereldoorlog er niet was geweest zou de wereld vrijwel zeker voor de verschrikkingen van burgeroorlogen, politiek terrorisme, een tweede
grote oorlog en de volkerenmoord van de jaren dertig en veertig gespaard zijn gebleven. Terwijl het resultaat van de oorlog de basis legde voor een groot deel
van de moderne wereld, lieten de onzekerheden die daarmee gepaard gingen Europa achter in een diepe verwarring, die de weg vrijmaakte voor de
verschrikkingen van Stalingrad en Auschwitz.
Richard Overy
juni 2003

Lannoo/Het Spectrum;  
 

3. Boeknummer: 00038  
The soldiers of General Maczek in WO II
Oorlog -- Polen           (2004)    [Zbigniew Mieczkowksy]
The soldiers of General Maczek in WO II


Foreword
Sixty years have elapsed from the wartime exploits of the 1st Polish Armoured Division.
Fate denied her soldiers, who brought freedom to other nations, the privilege of liberating their own country. The memorial erected in Warsaw in 1995 thus became a poignant
symbol of their return fifty years after the end of hostilities. It marked the end of their long march home from foreign lands.
Sadly, General Stanislaw Maczek and many of hls soldiers did not live to see the rebirth of a democratie Poland. Among those who did return to take part in the unveiling of
the memorial, built in their honour, are the co-authors of this book who share here their wartime experiences and ordeals.
The aim of this book is to preserve their memories, to bear witness to their fortunes in the uncertain future and to acknowledge the gratitude and friendship manifested in so
many ways by the towns and villages liberated by the Division in Western Europe.
Poland’s decision to make a stand against Nazi Germany in 1939 changed the course of the Second World War. Had she accepted Hitler’s proposals to profeet Europe against
the march of Communism, as she did alone in 1920, the initial German offensive against the West would have prejudiced the outcome of the conflict and reshaped the balance of
political forces in post-war Europe.
That decision brought to Poland unforeseen consequences. Left without help in September 1939, in spite of promises and guarantees, and deserted by Western powers at the
end of the war, she alone amongst the victors sustained complete defeat. Unmeasured destruction, annihilation of one-fifth of her population at German and Russian hands,
deportations and territorial changes altered her historical role from that of a bastion of Western civilisation to a province of the Communist East.
Throughout a thousand years of history at the time of her power as a Republic of Nobility and also on the threshold of her decline by the end of the 18,h century, Poland
exercised a leading role in Central Europe in the development of the Parliamentary system of government, safeguarding the privilege of liberty for her citizens. After the victorious war
with Russia in 1920, having driven back the invading Communist forces and regaining lands of the former Polish Kingdom inhabited by national minorities, she established religious tol-
erance and secured human rights for all her people. These human rights were forfeited during the later 50 years of Soviet imperialist rule.
In September 1939 Poland feil fighting simultaneously against the might of Germany’s mechanised divisions and the Russian armies allied with Hitler. In the last days of peace,
fulfilling her treaty agreement of mutual assistance, she equipped France and England with its most valuable weapon - the Enigma machine. This coding system, acquired by Polish
Intelligence, provided the key to Germany’s war secrets and enabled the Allies to predict all enemy action, including its bombardment schedules, throughout the whole war.
Defeated in the military campaign, the Polish natiën did not for a moment acknowledge full defeat. The Underground Army was born with the echo of the last shot fired in the
defence of Warsaw and grew to comprise half a million volunteers within the next few years.
In the West, forces a quarter of a million strong were formed in two phases. Immediately at the outbreak of war the Polish navy sailed to British ports to continue its activities. General
Sikorski’s call brought one hundred thousand men under the Colours in France. After Germany’s assault on Russia thousands of Polish soldiers who were released from prisons and
labour camps joined the 2nd Corps under General Anders. They were short, however, of officers, whose mass graves were eventually discovered in the Katyn Woods.
Polish soldiers, airmen and seamen fought the enemy on all war fronts: from Narvik to Tobruk, at Monte Cassino and Falaise. In the Battle of Britain every sixth German plane
was shot down by a Polish pilot. The Polish airforce, together with the English and Americans, eventually laid waste to Berlin, Cologne and Bremen.
The battles of the 1st Polish Armoured Division have received much acclaim in literary works by Polish writers and other authors on military matters of the Second World War.
Readers interested in this subject will find several references, not only in respect to the Division itself, but also historical books helpful in understanding Poland in between the wars,
in the enclosed index of sources. This introduction, therefore, is intended only as a guide to the events during which the Division was born and then re-created on foreign soil, an expla-
nation of its traditions and an insight into its most decisive war engagements.
From a peacetime strength of 40 infantry divisions and 10 cavalry brigades, Poland confronted Germany with one million men at the outbreak of the war. Well disciplined and
patriotic, this Polish Army inflicted on the Germans who were twice their number and superior in equipment losses similar in casualties but greater in tanks and equipment than they
sustained later when defeating the Anglo-French forces in 1940.

klik op de pijlpunt links voor het volledige Foreword


Amongst the Polish Cavalry Brigades, the 10th had already become mechanised before the war. Under the command of Colonel Stanisfaw Maczek, from its first encounters
south of Cracow up until the defence of Lwów, she delayed in battles the advance of the enemy Armoured Corps, often fighting against the 2nd German Panzer Division. A few years
later luck gave the 10th Cavalry Brigade their well deserved revenge by surprising the same Division at night in Normandy, dispersing its headquarters and spreading general confusion.
On 17th September 1939 Russian armies, allied with Germany, entered Poland and virtuaily ended large scale military operations except for various points of defence, including
Warsaw, which fought gallantly up to the beginning of October. At that time, on the orders of the Commander-in-Chief of the Polish Forces, the Brigade was withdrawn. Having expe-
rienced some losses, but nevertheless fully mobile and with Regimental Colours intact, she crossed the border into friendly Hungary. The intention to preserve these modern, well
equipped units for further engagements, with unfulfilled hopes of an offensive from the West, enabled the eventual recreation of the Brigade composed of the same men and under the
same commander in France.
The struggle for the freedom of one’s own country whilst on foreign soil is not a common objective in the history of warfare. In the case of Poland, battles for her own independ-
ence fought abroad were immortalised by the words of the National Anthem, originating from the Napoleonic era: Poland is not lost so long as we live. What foreign force has taken
from us, H/e shall recover by sword. These traditions and the awareness of the existence of the re-established legal Government in Paris spurred the immense efforts of many soldiers,
undeterred by hardship and sacrifice, who strived to re-join the Colours alongside the Allies.
The ‘Sikorski Tourists', as the Germans called these volunteers wishing to continue the fight, could be the subject of excellent scenarios and fascinating novels. Leaving
occupied Poland through Hungary, Romania, Yugoslavia, Italy, Greece, Spain and Portugal, by sea to Africa or Scandinavia, Crossing illegal frontiers, often via internment camps, they
arnved in France and after her fall made their way to England.
By summer 1940, two divisions of infantry and the only partially armed 10th Mechanised Cavalry Brigade took part in the defence of France. The Brigade attacked the Ger-
mans with considerable success at Montbart in Burgundy, but after the collapse of the French front and with no petrol available, on the orders of General Maczek, it destroyed its vehicles
and penetrated on foot into unoccupied regions of the country. Diminished in numbers by the loss of those who were killed or imprisoned, but undaunted in spirit, the soldiers gath-
ered together again by various ways and means in Great Britain.
The defence of the British Isles against the expected invasion comprised the main duty of the Polish Forces stationed in Scotland. There, the 1st Polish Armoured Division was
formed out of the 10th Cavalry Brigade and other veterans of the Polish, French and Norwegian campaigns. Many Scottish towns retain plaques and badges from the Polish armoured
units, infantry, artillery and engineers given in recognition of their hospitality in this country's ‘finest hour'.
The invasion of the Continent in 1944 was, for the Division, the beginning of its long awaited main task - to bring freedom to Poland. Within the Canadian Army, belonging to
the 21st Army Group, it sustained considerable losses whilst engaged in decisive action in the Battle of Normandy.
On direct orders from Field Marshall Montgomery, the Division surprised the Germans by penetrating deep behind the front lines and closing the Falaise Gap by occupying the
dominating hills of Montormel. For four days the Polish regiments fought alone against the 7th German Army whose main task was to withdraw to new positions and re-create further
defences in Central Europe. They were attacked by forces ten times their strength now trapped in the pocket and from behind by two Panzer Divisions attempting to re-open lines
of retreat. They fought alone as the Allied units could not break through to the Polish positions. Eventually the Americans reached Chambois and the Canadians got across from the
east bringing supplies and ammunition. Thousands of captured prisoners, in strength several times greater than those resisting them at Montormel, were taken away. Uncountable
numbers of killed Germans and destroyed vehicles remained on the ‘Polish Battlefield’ as it became known amongst the British Forces.
The entrance to the cemetery at Urville-Langannerie, which contains about 900 graves, is adorned with badges of all the regiments, arms and services of the Division. At the main
gate, the sign of Husaria's wings with a helmet against the background of a tank wheel points to the allegorical connection between the Polish horsemen-knights, wearing eagle
wings on their shoulders, liberating Vienna 300 years earlier and the modern armoured troops bringing freedom to the nations of Western Europe [edit.: Poland for centuries pro-
tected Europe from the Ottoman Empire and finally defeated the Turks at Vienna in 1673].
This Divisionai sign embroidered on all uniforms and marked on its vehicles repeats itself often as a main motif on various monuments and cemeteries and has also been retained
on the back cover of this book. The front cover is based on a fragment of the memorial erected in Warsaw and the coats of arms of towns linked with the Division’s history.
Amongst great towns like Abbeville, St Omer, Ypres and Ghent, Breda established particularly strong links with the soldiers of the Division and bestowed honorary citizenship
on all of them. The Dutch have erected several monuments to express their gratitude for liberation achieved without great destruction of this ancient city.
From the moment of disembarkation in France to the surrender of the German naval port of Wilhelmshaven, the Division was in action for 283 days and accomplished a dis-
tance of 1 800 kilometres. Overall losses amounted to approximately one third killed and wounded. These losses were considerably higher in the first line combat units.
Entering Germany in 1945, the Division liberated thousands of prisoners of war captured during the September 1939 campaign - soldiers of the Home Army, people deported
from Poland for forced labour purposes, survivors of concentration camps and many others.
The most memorable day was the liberation of 1 728 women soldiers taken prisoner at the Warsaw Uprising.
In Germany the Polish Forces of occupation, comprising the Division and the Parachute Brigade, were commanded by General Klemens Rudnicki, one of the heroes of the
defence of Warsaw in 1939 and the liberator of Bologna in 1945. Their main task was to give care and shelter to all those compatriots now left to an uncertain destiny in foreign
lands.
For the soldiers of the Division this period was a time for making personal decisions conceming their own future. For officers, including the editor of this book, a return to Sta-
lin's Poland would mean imprisonment or even more serious consequences. Conscious of their friendship and traditions, they formed the International Association of the 1st Polish
Armoured Division to retain the close links of ex-combatants scattered all over the world.
The unveiling of the memorial in Warsaw was one of the proudest moments in the Association’s history, marking as it did the Division’s symbolic return home. The independ-
ence of Poland, regained after 50 years of Soviet rule, also made it possible for the Association to hand over the regimental traditions it had safeguarded to various units of the
Polish Army.



Foundation Commemoration of General Maczek First Polish Armoured Division. Warsaw/London;  
 

4. Boeknummer: 00089  
Oorlogsherinneringen en verhalen uit Etten-Leur
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (2019)    [Jos Martens, Jos Buijs]
Oorlogsherinneringen en verhalen uit Etten-Leur
Voorwoord
Bestuur Heemkundekring
De huidige bestuursleden van Heemkundekring Jan uten Houte zijn allen van na 1945. En zelfs als ze wat jonger zouden zijn, dan nog is het maar de vraag of ze
bewust de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt. Toch kan die oorlog in hun leven een rol hebben gespeeld, zoals in het leven van de schrijver dezes.
Zolang als ik me kan herinneren vertelde mijn vader over zijn belevenissen tijdens de Duitse bezetting. Hij was van 1922 en heeft de oorlog dus heel bewust meege-
maakt. Bovendien had hij de leeftijd om niet zomaar te accepteren wat hem óverkwam. Verhalen uit het verzet, waar hij aan deelnam, verhalen over droppings van
wapens, verhalen over vluchten over schuttingen en door tuinen. Verhalen over arbeidskampen in de polder. In al die verhalen kwamen een paar zaken naar voren.
Allereerst het onrecht dat in zijn ogen de Nederlanders werd aangedaan. Een Duitser was daarom geen Duitser, maar een Mof. En het gevoel van onvrijheid dat
je in die tijd steeds achtervolgde. Sper-tijd ( van 20:00 - 04:00 uur) was er één van, maar ook dat je een Ausweis moest hebben en dat voedsel op de bon was, om
maar eens wat te noemen. Voor de na-oorlogse generatie allemaal dingen die we niet uit eigen ervaring kennen.
Belangrijk is ook te vermelden dat, ondanks de slechte ervaringen met Duitsers in de oorlogstijd, het voor hem niet heeft geleid tot haat tegen Duitsers in
het algemeen. Over het zogenoemde Wirtschaftswunder dat in het na-oorlogse West-Duitsland plaatsvond kon hij euforisch zijn. En ook de Duitse toeristen die
met bloemenkransen op hun auto’s naar de Heimat reden na hun bezoek aan de bollenvelden, konden op zijn sympathie (en lichte afgunst) rekenen.
Gelukkig kunnen we al sinds 1944 (in de rest van Nederland 1945) in vrede leven in Nederland. Door de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te
houden en ervan te leren dat haat en strijd niet de oplossing zijn om conflicten te beslechten, bestaat de kans dat we de vrede kunnen bewaren. Als we dan ook nog
onrecht uitbannen en de vrijheid voor en van iedereen liefhebben vanuit de gedachte dat vrijheid daar ophoudt waar je de vrijheid van een ander beperkt, dan is
er hoop voor de toekomst.
Nu we in Etten-Leur herdenken dat we 75 jaar geleden bevrijd zijn, is het goed dat we weten wat in ons dorp gebeurde in die oorlog. En dat we vooral niet ver-
geten dat we bevrijd zijn ten koste van veel offers. In dit boek wordt daarover uitvoerig verteld. Over de enge dingen, over de slechte dingen, over geweld, over
heldendom, over verwoesting en over leed. Maar natuurlijk is ook in al die verhalen aanwezig: wij kunnen het navertellen! Nu de generatie die de oorlog heeft
meegemaakt langzaam maar zeker steeds kleiner wordt, zijn deze herinneringen des te waardevoller. We hopen dat u geniet waar dat kan, mee-huivert waar dat
nodig is en op de hoogte komt van dit belangwekkend stuk historie.
Namens Heemkundekring Jan uten Houte
Jan Zengerink, secretaris

Heemkundekring Jan uten Houte;  
 

5. Boeknummer: 00094  
De bevrijding van West-Brabant. Sept. 1944-mei 1945
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1994)    [P. Hoedelmans, A. Wagenaar, I. de Wolff]
De bevrijding van West-Brabant. Sept. 1944-mei 1945

Voorwoord
Wij zijn zeer verheugd dat de archivarissen van Bergen op Zoom en Roosendaal en Nispen in het kader van de duo-stadsamenwerking van onze gemeenten her initiatief hebben genomen
om ter gelegenheid van de viering van 50 jaar bevrijding een publikatie over de bevrijdingsgeschiedenis van de regio te laten verschijnen. Wij hopen dat het bock ‘De Bevrijding van West-
Brabant, september 1944 ■ mei 1945, een streek en haar bewoners’ zijn weg naar vele Westbrabantse gezinnen zal vinden.
Wij complimenteren de auteurs, de redacteuren en de overige medewerkers, die betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van dit boek alsmede de uitgeverij ‘Het Verboden Rijk’ met het
produkt dat nu voorhanden is.
Door de toekenning van een subsidie heeft ook het bestuur van de provincie Noord-Brabant kenbaar gemaakt het belang van deze studie te onderkennen.
Door de vertalingen in het Engels van enkele passages uit het boek, zoals de samenvattingen en de onderschriften bij de illustraties, wint dit boek aan betekenis voor onze oud-strijders.
Wij hopen dat het weerzien van de geallieerde bevrijders met de door hen bevrijde burgers van West-Brabant tijdens deze jubileumherdenking een blijvende, hartverwarmende herinnering zal
zijn. Deze publikatie kan daaraan een bijdrage leveren.
Daarom dragen wij dit boek met dankbaarheid op aan onze bevrijders van weleer.
mw A. van den Berg
burgemeester van Bergen op Zoom
mr. M. Marijnen
burgemeester van Roosendaal en Nispen

Gemeentearchief Roosendaal i.s.m. Boekhandel Het Verboden Rijk;  
 

6. Boeknummer: 00115  
Van de Beek naar de Kali. Beekse herinneringen aan Nederlands-Indië. 1945-1950
Oorlog -- Indiëgangers           (2000)    [Hans Luiken]
Van de Beek naar de Kali. Beekse herinneringen aan Nederlands-Indië. 1945-1950
Dit boek is via deze link verkrijgbaar in de winkel van Heemkundekring Op de Beek.

WOORD VOORAF.

BEEKSE JONGEMANNEN VER VAN HUIS.
Het heeft te lang geduurd voor de herinneringen aan Nederlands-Indië van een zestigtal jonge Bekenaren en hun
thuisfront aan het papier werden toevertrouwd. Maar nu is het er dan toch eindelijk van gekomen en liggen ze
voor de toekomst vast in dit boek 'Van de Beek naar de Kali'.
Dat stemt tot vreugde. Vreugde voor degenen die 50 jaar geleden hun diensttijd doorbrachten in Indië, maar ook
voor hun familie, vrienden en kennissen.
De strijd in Indië heeft de naam een 'vergeten oorlog' te zijn, maar een oorlog mag nooit vergeten worden.
Daarvoor is hij voor teveel mensen vaak een te ingrijpend deel van hun leven. Ook deze oorlog kende zijn
verschrikkingen. Gelukkig kwamen alle Bekenaren behouden weer thuis, maar hun Indiëtijd is sindsdien een
onuitwisbaar deel van hun leven.
Terecht dat onze Heemkundekring “OP DE BEEK” dan ook vanaf het begin van zijn nog jonge bestaan het laten
verschijnen van dit boek hoog op de wensenlijst had staan. Naast de oorlogherinneringen 1940-1945 in
'Oorlog op de Beek' ligt nu ook dit stuk Beekse geschiedenis vast.

klik op de pijlpunt links voor het volledige woord vooraf


Met de betrokkenen of hun familie zijn -variërend van zeer openhartige tot zeer gesloten interviews gehouden
om hun verhalen te horen. De schrijver Hans Luiken legde de verbanden en zorgde voor het juiste kader.
De discussies omtrent deze oorlog zijn nog steeds gaande en zullen voorlopig nog niet stoppen. Maar hierbij
mag nooit uit het oog worden verloren dat gebeurtenissen van het verleden altijd gezien moeten worden in relatie
tot de tijd en de omstandigheden waarbinnen deze zich afspeelden.
Voor alle militairen van toen, is dit boek iets van herkenning Voor hun nageslacht, een boeiend boek om te lezen.
Voor alle anderen, een boek om er lering uit te trekken.
Maar bovenal moet dit boek worden gezien als een vorm van erkenning. Erkenning voor diegenen, die daar geweest
zijn. Op verzoek van onze regering, dus op ons verzoek! Onze heemkundekring hoopt daarom met deze uitgave
een bijdrage te leveren aan begrip en vooral erkenning, nu dicht bij huis.
Dank aan allen die een bijdrage leverden aan de totstandkoming van dit boek. In het bijzonder een compliment
voor de auteur Hans Luiken voor de jaren durende krachtmeting met zichzelf en het verleden. Het resultaat mag er
zijn: twee voor de historie van de Prinsenbeekse gemeenschap onmisbare boeken.
HEEMKUNDEKRING OP DE BEEK.


INLEIDING
Het is dit jaar vijftig jaar geleden dat de laatste Beekse soldaten terugkwamen uit het voormalig Nederlands-Indië.
Toen zij vertrokken, waren ze rond de twintig jaar jong. De Beekse gemeenschap kan zich gelukkig prijzen:
van deze zestig mannen heeft wonder boven wonder niemand het leven gelaten. Duizenden anderen kwamen niet terug.
Eind 1944 hadden de eerste Bekenaren zich als oorlogsvrijwilliger gemeld. Het bevrijde zuiden had soldaten nodig.
Later volgden meer mannen van het eerste uur, die klaar stonden voor hun land. Een land dat zwaar gehavend uit de
Tweede Wereldoorlog kwam. Beek was toen een dorpje, met nog lang niet overal verharding, straatverlichting of
riolering. De jeugd groeide er beschermd op, onder het wakend oog van de katholieke Kerk. Nieuws kwam er via de radio
en de kranten, weinig mensen hielden zich met politiek bezig. Verre reizen kende men niet: Tilburg was al ver.
De Nederlandse regering had manschappen nodig voor de terugkeer naar Nederlands-Indië en deed ook een beroep op de
kleine Brabantse gemeente Beek. Na de oorlogsvrijwilligers was het dan ook de beurt aan de dienstplichtigen.
Eén voor één verdwenen ze naar het grote onbekende, voor jaren zoals zou blijken. Het enige contact met thuis waren
de brieven, pakjes en krantjes van familie, vrienden en verenigingen die hun jongens niet vergaten. Ze gingen
Van de Beek naar de Kali (Indisch voor rivier). In Indië wachtte hen vaak een moeilijke taak, er was een
nationalistische beweging die streed voor een zelfstandig Indonesië, groter dan de regering dacht.
De Bekenaren die er als eerste aankwamen troffen een land in chaos aan. Bendes richtten enorme slachtingen aan onder
de eigen en onder de Nederlandse burgers. Velen van hen hebben de oorlog van zijn donkerste kant meegemaakt en dan
ook vrienden verloren. Ondanks veel weerstand uit de wereld bleef de Nederlandse regering volhouden totdat uiteindelijk
op 27 december 1949 de soevereiniteitsoverdracht werd getekend en Nederland afscheid nam van zijn kolonie. Het conflict
heeft Nederland veel gekost aan mensenlevens en materieel, daarnaast was Nederland in de naoorlogse jaren vrijwel
onverdedigd en moest het land bij de wederopbouw vele handen missen.

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


In 1950 kwamen eindelijk de laatste Beekse jongens terug. Een groot aantal van hen had heel wat meegemaakt.
Veel interesse was er bij hun dorpsgenoten echter niet voor de verhalen, iedereen had het druk met de wederopbouw van
Nederland. Werk en woonruimte was er niet altijd meteen voor hen. Ook de Nederlandse regering die hen destijds zo hard
nodig had, leek hen te zijn vergeten. 'Het vergeten leger' worden ze wel genoemd. In de afgelopen vijftig jaar zijn er
heel wat pijnlijke confrontaties geweest. In de pers waren zij een gemakkelijk slachtoffer. De werkelijke geschiedenis
hoor je zelden. De jongens van toen zijn inmiddels met pensioen en in de afgelopen jaren werd de roep in Beek voor
meer aandacht groter.
Al tijdens het schrijven van 'Oorlog op de Beek' kwam regelmatig de vraag om een boekje over de Indië-gangers. Dankzij
heemkundekring 'Op de Beek' heeft dit boek dan ook doorgang kunnen vinden. Het is niet, zoals mijn eerste boek, bijna
geheel gebaseerd op archief onderzoek. Dit boek is een verzameling van verhalen uit de herinnering van de individuele
soldaten. Dit is aangevuld met het weinige archiefmateriaal dat voorhanden is.
Indië leeft enorm bij deze mannen, getuige de vele verhalen die ik mocht optekenen: algemene, leuke en serieuze verhalen.
Een aantal heeft het over 'mijn vakantie', weer anderen hebben 'het niet rustig' gehad. Regelmatig stokte dan ook een
verhaal, de toon werd anders, een blik in de verte. Het verlies van kameraden geeft een zware herinnering. Er zijn in Beek
heel wat foto's van begrafenissen en erevelden.
Dit boek heeft de Beekse veteranen de mogelijkheid gegeven hun verhaal te vertellen. Zonder hun hulp was het dan ook niet
tot stand gekomen. Dit is hun boek met hun verhaal. Ik dank hen en hun familie dan ook hartelijk voor alle medewerking.
Verder dank ik het bestuur en de leden van 'Op de Beek' voor alle hulp en ondersteuning en verder het Anjerfonds, de sectie
militaire geschiedenis Den Haag, Regionaal archief West-Brabant, Vereniging oud-militaire Indië-gangers, Stichting Nationaal
Indië Monument en het stadsarchief Breda voor hun waardevolle hulp en ondersteuning.
Moge dit boekje bijdragen tot wat meer kennis en begrip voor de Beekse Indië-veteranen, zodat zij door de komende generaties
niet vergeten zullen worden.
Hans Luiken
Prinsenbeek, januari 2000


Heemkundekring Op De Beek;  
 

7. Boeknummer: 00140  
Kasteel Boschdal. Bolwerk van Beeks verzet
Oorlog -- Tweede Wereldoorlog, Prinsenbeek           (2013)    [Rinie Maas]
Kasteel Boschdal. Bolwerk van Beeks verzet
Dit boek is via deze link verkrijgbaar in de winkel van Heemkundekring Op de Beek.

VOORWOORD AD VAN MELIS VOORZITTER HEEMKUNDEKRING OP DE BEEK
Bij de research ten behoeve van zijn vorige boek over het drama op de Vloeiweide stuitte schrijver Rinie Maas regelmatig op de relatie met de ondergrondse in Beek. Dat was voor hem aanleiding
om alle verhalen die hierover de ronde deden te bundelen en te analyseren en, waar nodig en mogelijk, met elkaar te verbinden. Het leverde zeer verrassende onthullingen en conclusies op en
resulteert in dit boek met nader onderzochte maar vooral ook onbekende verhalen waarbij alle geheimen ontsluierd worden. Niet kon worden vermoed dat Boschdal als bolwerk van het Beekse verzet
zelfs ook landelijk in zijn soort een unicum is geweest.
Het landgoed Boschdal heeft in de loop der tijd verschillende functies gehad. Na een aantal jaren hockeyaccommodatie te zijn geweest is het nu een prachtige golfbaan, waar het goed toeven is.
Eens was het echter een fraai landgoed met een sierlijk landhuis oftewel in de volksmond: een kasteel.
Over dit in 1946 gesloopte kasteel is in het verleden al menigmaal geschreven. Dat is ook niet zo verwonderlijk want dit landgoed heeft een opmerkelijke historie zoals u in dit boek zult merken.
Naast de min of meer bekende lotgevallen van de daar in de tweede helft van de 19e eeuw wonende familie van Alvay Rengers-van Bijlandt, waren er echter ook al jarenlang geruchten over
de gebeurtenissen die zich daar en in ons dorp in de Tweede Wereldoorlog, kort voor de bevrijding van Beek op 30 oktober 1944, afspeelden. Maar men wist er vaak het fijne niet van.
Daar komt nu met dit boek een einde aan.
Tevens getuigen de verhalen van de bekende gemeenschapszin van Prinsenbeek. Die is dus niet alleen van deze tijd, maar blijkbaar altijd al aanwezig geweest. En zeker in moeilijke tijden komt
deze mooie Beekse eigenschap zeer van pas.
Oorlog en verzet vragen immers veel van mensen, zeker waar het op elkaar vertrouwen en kunnen steunen aankomt. Dit boek verhaalt over bijzondere gebeurtenissen die van alledaagse mensen bijzondere
mensen maakten en hen tot daden brachten die ieders respect verdienen.
De heemkundekring is erg verheugd over het initiatief van Rinie Maas om het oorlogsverleden van het landgoed Boschdal en het dorp Beek in een boek vast te leggen. Hij is als geen ander daartoe
in staat vanwege zijn vermogen om mensen te enthousiasmeren en te motiveren om hieraan mede te werken. Samen met zijn vlotte, toegankelijke en intrigerende schrijfstijl heeft dit geleid tot
een zeer lezenswaardig en uniek boek.
Hiermee is wederom een waardevolle nieuwe stap gezet op de eindeloze weg van de geschiedschrijving van ons dorp en het invullen van de open plekken daarin.
De dank van het bestuur van de heemkundekring Op de Beek en zeker ook van alle lezers gaat uit naar de schrijver en al degenen die hem hun medewerking gegeven hebben.
Speciaal willen wij iedereen bedanken die voor dit boek hun - vaak persoonlijke - verhalen en ervaringen met ons wilden delen.
Prinsenbeek, 26 september 2013
Ad van Melis
Voorzitter Heemkundekring Op de Beek


OORLOGSGEHEIM VAN BEZET DORP VAN DE SCHRIJVER
Dit boek 'Oorlogsgeheim van bezet dorp', vervolg op 'Brabants oorlogsdrama Vloeiweide', schrijf ik niet voor de mooiigheid; noch voor de wetenschap al moet die cultureel wel haar eigen
plaats worden toegekend, noch voor welk andere (elitair) literair doel ook. In het boek schrijf ik Boschdal, het kasteel dat in het laatste oorlogsjaar 1944 een hoofdrol vervult als een knooppunt
van verzet, consequent met 'sch' omdat het in de tijd van haar bestaan zo gespeld wordt. Het roept sfeer op, zo'n woord. Verder heb ik niets te verantwoorden. Ik schrijf dit boek 'Oorlogsgeheim van
bezet dorp' namelijk door verwondering en verbazing en door naarstig gezochte en opgedane kennis. Ik ken de oorlogstijd op Beek allereerst uit mijn jeugdjaren en vooral door verhalen van
mijn hooggeachte en lieve ouders Willem Maas en Rika van der Westen als ook van mijn opa en oma's, mijn vele ooms en tantes en bekenden uit mijn jongelingentijd en door overlevering.
Honderden keren heb ik ze geboeid gehoord.
Ik heb er in dit boek niettemin een uiterst selectief en spaarzaam gebruik van gemaakt. Ik heb vooral de Bekenaren zélf, aan de hand van vele in terviews, met de onontbeerlijke steun van Janus
Jochems, Wim Spapens en Frans Dikmans, laten vertellen, zoals het een chroniqueur betaamt. Als ik zelf aan Beek denk dan herinner ik me als kind de zon en de maan, de hemellampen die nergens
mooier konden zijn dan daar, de molen aan het Moleneind, het geheimzinnige Liesbos, de eindeloos groene weilanden langs de Bredestraat, het zindelijke dorpje met zijn prachtige Markt;
zijn immer geschrobde stoepen, de overal koerende duiven, de pastoor en zijn kapelaans met hun zwarte soutanes uit het interbellum gestapt, de bel van de koster en knielende mensen omdat
ons Heer voorbijging voor bediening en berechting. De gedachte aan al die gemoedelijke mensen en hun stervenden, die in hun laatste uren intense bijstand krijgen van de buurt, ontroert me
nog altijd en Beek is in de dienst aan een ander Beek gebleven. Ik hoor de welluidende namen bij ooms en tantes over Kèsje Gommeren, Tinus Taks en Jan de Kopere. Over de oorlog hebben mijn
vader en moeder spannende maar ook liefelijke dingen verteld. Waarvan zuinig gebruik gemaakt is door mij.
Ik zag in de jaren na de oorlog op het vredige Beek overal onschuld en zo was het ook in de jaren daarvoor. Ik vraag me in gemoede af, na anderhalf jaar onderzoek en schrijven en herschrijven,
nu alles is voltooid, of de Duitsers het september 1944 ook niet zo gezien hebben? Het is - zeg ik meteen - niet waar; het is totaal niet waar; het is ook helemaal niet het verhaal dat ik u vertel maar
het is bijna voorstelbaar dat het Duitse leger, dat niet de moed had om tijdig tegen Boschdal, bolwerk van Beeks verzet, op te treden, door dit vredelievende en bij uitstek Brabantse dorpje
bedwelmd en betoverd is geraakt. Het is een hypothese met héél véél dichterlijke vrijheid. Als een welgemeende ode aan mijn geboortedorp après la lettre.
De echte feiten over de oorlog op Beek zijn anders; soms ijzingwekkend en bikkelhard en die vertel ik aan u. Ik schrijf dit boek voor mijn geboortedorp Beek en de regio om ons te verplaatsen
in de tijd van toen. Van de mensen vertel ik hun geschiedenissen, ook de dramatische, om ons te verbinden met elkaar. Misschien wat troost te schenken of zo mogelijk wat vreugde. In dat
geval een zonnestraaltje te zijn. Ik hou me aan de archieven, de getuigenissen, de literatuur terzake en aan de feiten. Ik maak gebruik van de onvervreemdbare plicht van de schrijver van
verbeelding en inlevingsvermogen om het zicht op de oorlog 1940-1944 op Beek en in West-Brabant zo helder en scherp mogelijk naar voren te brengen.
Ik herinner aan de mensen om hun blijvend een naam te geven en omdat 'herinneren', volgens de beroemde Russische schrijvers, 'het door God gegeven broertje is van de liefde'.
Prinsenbeek, 26 september 2013,
Rinie Maas

Uitgeverij Vorsselmans Zundert;  
 

8. Boeknummer: 00141  
Oorlog op de Beek. Prinsenbeek 1940-1944
Oorlog -- Tweede Wereldoorlog, Prinsenbeek           (1994)    [Hans Luiken]
Oorlog op de Beek. Prinsenbeek 1940-1944

VOORWOORD
Prinsenbeek herdenkt op 30 oktober 1994 dat 50 jaar geleden onze gemeente door het Poolse 10e regiment werd bevrijd uit oorlogshanden. De strijd voor vrijheid en vrede werd beslecht
met de dood van velen. De meest bewogen periode uit onze geschiedenis heeft in Prinsenbeek en in Polen blijvend sporen van leed en verdriet getrokken.
Uit groot respect en blijvende dankbaarheid jegens allen die zich hebben ingezet voor onze bevrijding, willen wij in het laatste weekend van oktober stilstaan bij de oorlogsperiode
1940-1944. Juist ook om deze periode voorde toekomst levend te houden. Onze vrijheid van vandaag is immers verworven door verzet en oorlogsleed van toen. Het stelt ons blijvend
voor de plicht vrijheid en vrede niet als een vanzelfsprekendheid te accepteren maar er steeds bewust en zorgvuldig mee om te gaan.
Omdat onze toekomst gebouwd wordt op de fundamenten van onze geschiedenis, heeft het college van burgemeester en wethouders het streekarchivariaat De Markkant verzocht de
oorlogsgeschiedenis van Prinsenbeek te beschrijven. De archivaris vond Hans Luiken, inwoner van onze gemeente, bereid om het verhaal te schrijven. ‘Oorlog op de Beek’ vormt daar-
door voor de komende generaties een blijvend document om bewust stil te staan bij het oorlogsleed van 1940-1944.
Oktober 1994
Drs. C.J.G.M. de Vet
Burgemeester van Prinsenbeek

TEN GELEIDE
Vijftig jaar geleden is ons dorp, toen nog Beek, bevrijd door de Polen. Bij het Nieuw Veer sneuvelde ver van hun vaderland een groot aantal van deze dappere mannen. Zij hadden een
lange tocht achter zich.
In Beek heerste een mengeling van vreugde, verdriet en angst. Vreugde was er om de vrijheid. De bezetter en zijn helpers kregen het pak slaag waar men zo op had gehoopt. Verdriet
was er om de dorpsgenoten die om het leven waren gekomen, angst om de oorlog die nog voortwoedde. V-l’s, vliegende bommen, en granaten sloegen nog rondom het dorp in. Ook
was er de angst over het lot van de mensen die nog niet waren teruggekeerd.
Dit boekje is geschreven om een indruk te geven van het leven in Beek in de periode 1940-1944. Getracht is zoveel mogelijk facetten te belichten. Over het één is natuurlijk meer terug
te vinden dan het ander. Gelukkig zijn veel authentieke verslagen bewaard gebleven. Toch is dit boek niet volledig. Veel betrokkenen zijn immers niet meer in leven. Voor aanvullingen
en verbeteringen houd ik mij dan ook aanbevolen. Ik ga door met het vastleggen van de Beekse oorlogsgeschiedenis.
De oorlog heb ik zelf niet meegemaakt en ik heb steeds in vrijheid geleefd. In de loop der jaren heb ik gesprekken gehad met Nederlandse oud-militairen, verzetsmensen, geallieerde
vliegeniers, militairen en mensen die onderduikers hielpen. Natuurlijk ook met familieleden van slachtoffers en gewone burgers. Ik ben zeer dankbaar voor het door hen in mij gestelde
vertrouwen. Ook wil ik de medewerkers van de diverse musea en archieven voor hun waardevolle hulp bedanken. Mijn dank gaat verder uit naar de gemeente Prinsenbeek die dit boek
heeft willen uitgeven.
De nieuwe generaties moeten aan de Tweede Wereldoorlog worden herinnerd. Zij moeten een volgende oorlog voorkomen door de symptomen tijdig te herkennen. De geschiedenis
kan ons veel leren.
Niet zo langgeleden stond ik op een geallieerde begraafplaats. Ik zag honderden graven, veel van de soldaten hadden mijn leeftijd toen ze sneuvelden. Hun dood veroorzaakte onnoemelijk
leed onder familie, verloofden, echtgenotes, kinderen en vrienden. Hun strijd en de inzet van vele anderen leidden er toe dat de oorlogsmachine van de zogenaamde Asmogendheden
langzaam maar zeker vastliep.
Witte kruizen in het groen, hun offer is niet voor niets geweest.
Prinsenbeek, oktober 1994
Hans Luiken

Gemeente Prinsenbeek en Streekarchivaat De Markkant;  
 

9. Boeknummer: 00154  
Oorlog onderweg. Brabant en WO II
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1994)    [Piet Mooren en K.Ghonem-Woets]
Oorlog onderweg. Brabant en WO II

Voorwoord
Nederland en Brabant waren bezet in de Tweede Wereldoorlog. In eens waren er mensen in uniformen, met wapens, die vertelden wat iedereen mocht doen of
moest laten. Mensen werden gevangen gezet of verdwenen. Omdat zij verzet pleegden of omdat zij door de bezetter niet als mens beschouwd werden. In die oorlog
zijn ook uit Brabant enkele duizenden joodse Nederlanders weggevoerd naar vernietigingskampen. Dit boek gaat daar over en leert ons over het schrikbewind
van de Nazi's, vijftig jaar geleden.
Misschien doet het je pijn, of vind je het niet leuk om over die erge dingen te horen. Toch vind ik het heel belangrijk dat je weet wat er toen gebeurd is.
Alleen als wij allemaal goed weten waar rascisme toe kan leiden kunnen we voorkomen dat er opnieuw groepen als zondebok worden aangewezen voor alles wat
fout gaat.
Jullie grootouders hebben de oorlog mee gemaakt, jullie ouders waarschijnlijk niet. Praat eens met je oma, opa, oud-tante of oud-oom over de oorlog. De mensen
die het hebben meegemaakt kunnen nog het beste oordelen en je veel leren.
De schrijver van dit boek heeft ook een speurtocht gemaakt en is veel te weten gekomen uit gesprekken.
Er zijn mensen geweest die moedig waren, durfden 'néé' te zeggen. Diezelfde moed is ook nu nodig. We moeten er heel goed voor waken dat we nu niet opnieuw
mensen oordelen en veroordelen op grond van huidskleur, ras of overtuiging.
De les die we kunnen leren uit dit boek raakt ons allemaal.
Wr. F. J.M. Houben
Commissaris van de Koningin
in Noord-Brabant

Vooraf
De provincie Noord-Brabant vroeg de Schoolbegeleidingsdienst Tilburg een boekje te maken over de oorlog in en de bevrijding van Noord-Brabant.
Om een boekje dat ook laat zien waartoe racisme kan leiden en welke les er uit het recente verleden getrokken kan worden om herhaling te voorkomen. Om die les
aan het verleden af te kunnen lezen was het noodzakelijk de oorlog al voor 1940 een begin te laten nemen en te laten zien dat de treinen naar Auschwitz ook in
Noord-Brabant vertrokken en dat ook Brabant daartegen in verzet kwam. Tenslotte was ook aandacht gewenst voor de verwerking van het verleden in de afgelo-
pen vijftig jaar met als markeringsmomenten bijvoorbeeld de fusilladeplaats in Vught, de plaquette op station Vught, de namenlijst in het Nationaal Monument
Kamp Vught en de ten hemel geheven spoorrails in Westerbork.
In 'Oorlog onderweg. Noord-Brabant in de Tweede Wereldoorlog' resoneert dan ook het verleden van de monumenten in Brabant als preventief herinneringsteken.
'Oorlog onderweg' probeert een beeld van de oorlog te geven via verhalen, beelden en documenten uit diverse plaatsen in Noord-Brabant. Veel moest daarbij nood-
zakelijkerwijs overgeslagen worden; hopelijk zullen lokale werkgroepen alsnog in die 'omissies’ voorzien.
Een boekje als dit had niet tot stand kunnen komen zonder de medewerking, de talrijke adviezen, de ter beschikking gestelde bronnen en het kritisch kommentaar
van velen. Graag wil ik daarvoor de volgende personen met name bedanken:
Max Cahen, Ernst Elzas, Guus Hes en Rénee Moser; prof.dr.Ido Abram (APS); prof.dr.F. Grünfeld (KUB); J. Bader (Breda), Jeroen van der Heijden (Gemeentearchief Helmond);
Hans Dikx (Jan Cunen- centrum Oss); drs. Gerard Steijns, Gerrit Kobes en Ronald Peeters (Gemeentearchief Tilburg); drs. Ad de Beer; drs. Hans
van der Linde (BRG); drs. Jeroen van den Eijnde en Chiel Konings (Nationaal Monument Kamp Vught); drs. Dirk Mulder (Herinneringscentrum Kamp Westerbork);
drs. Harry op den Camp (Stichting Dokument); dr. Ad van Oord; drs. Frank Storm (Zwijsen); drs. Joost van Gils, drs. Niko van Dorp en Claudia Martens (SBD Tilburg);
Tiny Bartens-Vroman (MLK-school Bisschop Janssens Tilburg) die evaluatieve vragen ontwierp voor de docentenhandleiding. Daarin is ook de verantwoording van
de gebruikte bronnen te vinden.
Ik hoop dat het boekje de oorlog dichterbij brengt en daarmee ook verder weg.
Piet Mooren
Tilburg, augustus 1994

Provinciaal Noord Brabant Schoolbegeleidingsdienst;  
 

10. Boeknummer: 00155  
Monument Brabantse gesneuvelden te Waalre
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (2009)    [Brennand Communciatie]
Monument Brabantse gesneuvelden te Waalre

Waalre’s oudste kerkje als Provinciaal Gedenkteken voor Brabants Gesneuvelden
Aan de zoom van de markt in Waalre ligt verscholen in het groen het oude Sint-Willibrorduskerkje. Bezoekers ervaren direct al bij binnenkomst een bijzonder gevoel.
Het licht valt op een speciale wijze door de gebrandschilderde ramen en speelt, zeker bij zonnig weer, een boeiend spel op de rode plavuizen vloer, de tufstenen muren
en de romaanse raampjes met slingerglas. Het bakstenen altaar straalt eenvoud uit en het kleine sierlijke pijporgel maakt de sfeer compleet. Dat bijzondere
gevoel heeft ongetwijfeld ook te maken met de monumentale grafsteen in een verhoogd gedeelte van het kerkje, omringd door houten rouwborden.
Hierin hebben twee plaatselijke kunstenaars alle namen uitgesneden van gesneuvelde Brabantse militairen en verzetsstrijders. Onder de grafsteen ligt een Brabantse
soldaat die bij Rotterdam is gesneuveld.
Hier, op deze plaats, komen de historie van dit kerkje en die van de 20e eeuw samen. Wij bevinden ons in een monument ter nagedachtenis aan de Brabantse militairen en
verzetsstrijders die gevallen zijn in de tweede wereldoorlog: de zwaarste aanval op onze beschaving die ooit heeft plaatsgevonden.
Maar ook de gesneuvelden uit voormalig Nederlands Oost-Indië, Korea, voormalig Nederlands Nieuw-Guinea en zij die stierven onder de vlag van de Verenigde Naties worden
hier herdacht. Hun namen zijn aan de rouwborden toegevoegd.

Stichting Herdenking Brabantse Gesneuvelden/Provincie Noord-Brabant;  
 

11. Boeknummer: 00181  
Jubileumgids 175 jaar KMA 2003
Oorlog -- Eerste wereldoorlog, algemeen           (2003)    [W. Houben e.a.]
175 jaar KMA

INLEIDING
Het jaar 2003 wordt voor de bewoners van het Kasteel complex, cadetten en medewer-
kers, een jaar om nooit te vergeten.
KMA 175 jaar = 175 jaar KMA Breda Bovenstaande boodschap loopt als een
rode draad door het programma dat is ontwikkeld ter gelegenheid van de 175e
verjaardag van de Koninklijke Militaire Academie.
De werkgroep die is belast met de invulling van het programma heeft, naast de
door haar georganiseerde activiteiten, aansluiting gezocht bij de bestaande
Bredase evenementen. Op deze wijze wordt de band van de stad Breda met de
KMA onderstreept. Deze keuze betekent een ambitieus en gevarieerd programma,
waarin voor iedere burger en (oud)-militair iets van zijn of haar gading te vinden
zal zijn.
U zult in staat worden gesteld op meerdere momenten van het historisch deel
van het Kasteelcomplex te genieten.
Daarnaast kunt u kennis nemen van het nieuwe onderwijssysteem en van het stu-
dentenleven van de cadettenpopulatie in al zijn facetten.
Het enthousiasme van de organisatoren van de Bredase evenementen om de jari-
ge KMA in haar programma te betrekken en de overstelpende reacties van de
Bredase verenigingen en gezelschappen om aan de KMA-festiviteiten deel te
nemen, hebben ons tot een optimale inbreng gestimuleerd. Wij zijn ervan
overtuigd dat het voor u liggende programma de gelegenheid biedt uw kennis
van de Academie in al zijn facetten te vergroten en de bestaande band verder
uit te bouwen en te verdiepen.
Na de geslaagde viering van 'Breda 750 jaar’ nemen wij op eigen wijze het stokje
over, om er een feestelijk jaar van te maken. Het is onze wens dat u aan het
eind van de evenementenreeks, met ons kunt vaststellen dat Breda en de KMA
onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.

Kolonel b.d. S.C. van Nugteren
Voorzitter Projectgroep KMA 175 jaar
Breda

Projectgroep KMA 175;  
 

12. Boeknummer: 00186  
Fietsen in vrijheid. Breda 60 jaar vrij. Fietsroute
Oorlog -- Tweede Wereldoorlog, Breda/Princenhage           (2004)    [Eric Dolné]
Fietsen in vrijheid.

Inleiding
29 oktober is het voor Breda de dag van de bevrijding. De Tweede
Wereldoorlog betekende voor Breda een groot verlies aan burgers en
gebouwen. Bij een aantal belangrijke gebeurtenissen die tijdens de oorlog
plaatsvonden wordt tijdens de route stilgestaan. De route is het beste te
rijden per fiets, al zijn een aantal plaatsen ook per auto bereikbaar. U kunt
de tocht op verschillende plaatsen beginnen en zo lang en zo kort maken als
u zelf wilt door delen of lussen weg te laten. De tocht exclusief
Prinsenbeek, Teteringen, Bavel/Ulvenhout en de Vloeiweide (een uitstap
naar Rijsbergen) is ca. 32 kilometer lang. De extra lus naar Prinsenbeek is
ca 11 km lang, de lus naar Teteringen ca 6 kilometer, de lus naar
Bavel/Ulvenhout ca 13 kilometer en de lus naar Rijsbergen en de
Vloeiweide is ca
15 kilometer lang. Hier moet uitdrukkelijk vermeld worden dat een greep
werd gedaan uit belangrijke plaatsen, waar sporen van het oorlogsgeweld
en herdenkingsplaatsen m.b.t. de Tweede Wereldoorlog zijn te vinden. Niet
alle plaatsen waar bommen schade en ellende veroorzaakten zijn in de
route opgenomen of worden genoemd. Sommige niet vanwege hun
excentrische ligging en anderen niet omdat de plekken nu onherkenbaar
zijn door wegenaanleg en/of nieuwe bebouwing. Bij de dikgedrukte
namen van de plaatsen die we aandoen vindt u steeds een nummer (...)
dat correspondeert met een genummerde pijl op de bijgevoegde
landkaarten. De nummers voor de fietslussen zijn Prinsenbeek (P...),
Teteringen (T...), Bavel/Ulvenhout (B/U...) en Rijsbergen (R...).
Verder staat “r.a.” voor rechts af en “La.” voor links af.

General Maczek Museum;  
 

13. Boeknummer: 00330  
Otto Smik. De Tsjechoslowaakse oorlogsvlieger die twee keer in Nederland neerstortte.
Oorlog -- 13.006           (2019)    [Dr J. Rajlich]
Originele uitgave:'Spitfire nad Evropou'. 2004. Vertaald in het nederlands door J.D. Brinksma in 2019.
Levensverhaal van oorlogsvlieger Otto Smik met ondermeer zijn onderduikperiode in Prinsenbeek. Een rijk gedocumenteerde biografie uit de tweede wereldoorlog met veel foto's, een personenregister en noten.

INHOUD
Voorwoord.............................................................................6
Inleiding.............................................................................8
1. Otto’s jeugd in Georgië en Slowakije..............................................12
2. Betoverd door het zweefvliegen....................................................14
3. Op de vlucht......................................................................17
4. De vliegopleiding.................................................................23
5. Een bitter begin..................................................................37
6. Een veelbelovende lente...........................................................39
7. Een warme zomer...................................................................52
8. Een glorieuze herfst..............................................................70
9. Otto als schietinstructeur........................................................78
10. De tweede operationele tour......................................................81
11. Succesvol tijdens de Invasie.....................................................94
12. Confrontatie met de vliegende bommen.............................................111
13. Dienend als vluchtcommandant.....................................................116
14. Neergeschoten!...................................................................125
15. De ontsnapping...................................................................130
16. Dienend als Squadroncommandant...................................................142
17. Zijn laatste vlucht..............................................................148
18. Otto’s laatste rustplaats........................................................152
Noten ...............................................................................162
Bijlagen.............................................................................177
Afkortingen en verklarende woordenlijst..............................................190
Overzicht rangen.....................................................................193
Over de schrijver, Dr. Jiri Rajlich..................................................194
Index persoonsnamen..................................................................195
Index plaatsnamen....................................................................198
Index overige zaken..................................................................202

VOORWOORD
Zwolle, september 2019
Dit boek - een Nederlandse vertaling en bewerking van Spitfire nad Evropou van dr. J. Rajlich - is het resultaat van wat
onschuldig begon met een zoektocht naar meer informatie over de gebeurtenissen tijdens de luchtoorlog rondom Zwolle.
De Tsjechoslowaakse oorlogsvlieger Otto Smik was 22 jaar toen hij sneuvelde nabij de Bloksteeg in Zwolle-Zuid. Wie was
deze Otto Smik? Waar kwam hij vandaan? Wat dreef deze Tsjechoslowaakse piloot in dienst van de Britse Royal Air Force?
Deze vragen stelde ik mezelf ook zo’n 3 jaar geleden.
Bij mijn zoektocht naar meer details over deze Smik kwam ik in contact met de Tsjechische onderzoeker en auteur dr. Jiri
Rajlich. Van dr. Rajlich kreeg ik zijn boek Spitfire Nad Evropou (Spitfire boven Europa) uitgegeven in 2004 toegestuurd dat
hij had geschreven over het leven van Otto Smik. Aangezien dit in de Tsjechische taal was uitgegeven kreeg ik van hem
later ook het ongepubliceerde Engelse manuscript toegestuurd. Deze uitgave is de Nederlandse vertaling en bewerking van
dat manuscript.
Een aantal vragen kwam naar boven bij het lezen van het manuscript. Was Otto nu een Tsjech? Een Slowaak? Een Geor-
giër? Was hij Joods? In zowel het huidigeTsjechië als Slowakije wordt hij nog altijd gezien als een nationale held. Maar het
beste antwoord op deze vragen is wellicht dat hij boven alles een Europeaan was en streed tegen onrecht. Voor mij stond in
ieder geval vast dat het levensverhaal van Otto Smik ook naar het Nederlands moest worden vertaald en uitgegeven. Ge-
zien zijn bijzondere achtergrond en zijn onderduikperiode in Nederland verdient hij een boek opdat we hem niet vergeten!
In vogelvlucht komen alle facetten van het leven van Otto Smik aan bod: zijn jeugd in Georgië en Slowakije, de vlucht naar
Frankrijk, na de val van Frankrijk zijn vlucht o.a. via Syrië (Aleppo) en Libanon naar Engeland. Syrië en Libanon kennen
we inmiddels als landen verscheurd door burgeroorlogen. De recente beelden van de bombardementen op Aleppo en de
vluchtelingen uit Syrië staan haaks op de situatie 75 jaar geleden. Bijzonder dat het huidige verscheurde Syrië destijds een
toevluchtsoord was voor vele inwoners van Europa, op de vlucht voor de Duitse overheersers.
Otto Smik volgde zijn vliegopleiding bij de RAF in Engeland en Canada en vloog vervolgens vele missies bij verschillende
RAF Squadrons. Hij behaalde meerdere luchtoverwinningen op Duitse toestellen en crashte twee keer met een Spitfire in
Nederland.

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


Dit boek vertelt niet alleen het verhaal over Otto maar belicht zijdelings ook alle grote gebeurtenissen en verhoudingen van
voor, tijdens en na de oorlog en in het bijzonder van de Tsjechoslowaakse luchtmacht. Hierdoor kan het verhaal
van Otto Smik in een breder (historisch) perspectief worden geplaatst. Met uiterste zorg heb ik getracht zoveel mogelijk
het originele manuscript van dr. Rajlich te volgen en alle namen, bronnen en gebeurtenissen correct weer te geven. Bij de
beschrijving van Otto’s ‘Nederlandse periode’ heb ik wat aanpassingen en aanvullingen gedaan op basis van aanvullende
beschikbare bronnen.
Door de jaren heen is ook een aantal Nederlandse publicaties verschenen over Otto Smik gedurende zijn ‘Nederlandse pe-
riode’. In 1989 (herdruk in 2001) verscheen het boek Zij vielen rondom Zwolle, geschreven door J.L. Schotman, en in 1994
Oorlog op de Beek van Hans Luiken. In beide boeken zijn de crashes van Otto Smik in respectievelijk Zwolle en Prinsen-
beek uitgebreid behandeld. In 2013 verscheen het boek Oorlogsgeheim van bezet dorp van Rinie Maas, waarin Otto Smik
de revue passeert als onderduiker en lid van het Beekse verzel. Recenter (2018) verscheen er een interessante publicatie van
Paul de Rooij onder de titel Airmen in Zundert en Rijsbergen 1940-1945. Naast de bekende informatie over Otto Smik kwa-
men hierin verdere details aan bod over zijn onderduikperiode nabij Zundert vlak voor zijn oversteek naar de geallieerde
linies. Daarnaast zijn de missies van Otto Smik specifiek boven Nederland verder uitgewerkt op basis van de Operations
Record Books uit The National Archives en het standaard naslagwerk En nooit was het stil... deel 2 van G.J. Zwanenburg.
Voor Otto’s periode bij het 127 Squadron is gebruik gemaakt van aanvullende achtergrondinformatie uit Spitfire Diary,
geschreven door E.A.W. Smith die met Otto Smik vloog bij dit Squadron. De Noorse publicatie Spitfire Saga deel VI van
Cato Guhnfeldt geeft ook nog een interessante inkijk bij de operaties van de 132 Wing in hel algemeen en in het bijzonder
127 Squadron in de inzet boven Nederland.
Bij mijn vertaalwerk en onderzoek voor deze Nederlandse uitgave gaat mijn dank uit naar de volgende personen en in-
stellingen in willekeurige volgorde: dr. J. Rajlich, Benno Gocthals (SGLO), dhr. R. Woolderink, dhr. J. Segbers, dhr. J.
Endeman (Gemeente Raalte), dhr. V. Lansink (Utrechts Archief/NS), dhr. H. Bouwhuis (Stichting Markc Haarle), dhr. J.H.
Vermeer (SGLO), mevr. Marijke Olie-Teunissen (CVZ Zevcnaar), dhr. Tijs Kleuters (ECG Group), Paul Barmens (His-
torisch Centrum Overijssel HCO), Historische Kring Dalfsen (HKD), Nederlands Instituut Militaire Historie (NIMH),
Michal Smid (Memory of Nations), Gemeentearchief Gooisc Meren en Huizen, Antoon Meijers, Cato Cuhnfeldt (Spitfire
Saga), Jan Rabelink (Heemkundekring “op de beek”), Leonard van den Broek (Up in the Sky), Chris Muru voor de layout
van deze uitgave en in het bijzonder Thierry van den Berg (uitgeverij Flying Pcncil NL B.V.) voor het publiceren en kritisch
doorlezen van het manuscript.
Tot slot wil ik mijn familie bedanken voor hun geduid en steun bij de tot standkoming van deze uitgave.
J.D. Brinksma



Flying Pencil NL;  
 

14. Boeknummer: 00345  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 1 Voorspel
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1969)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 1 Voorspel

Voorwoord
Toen de minister van onderwijs, kunsten en wetenschappen mij in 1955 op voorstel van het bestuur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie opdracht verleende, een uit ver-
scheidene delen bestaand geschiedwerk te schrijven, Het Koninkrijk der Nederlanden in de tweede wereldoorlog, was ik mij bewust, een taak ter hand te nemen welker voltooiing min-
stens vijftien jaar in beslag zou nemen. Nu dan thans van de serie die ik mij voorstel te schrijven, het eerste, inleidende deel verschijnt, weet ik dat het (als mij gezondheid en werkkracht
gelaten worden), van ‘55 af gerekend, niet vijftien maar minstens vijf-en-twintig jaar zal duren voor ik, dankbaar en opgelucht, onder het manuscript van de laatste bladzij van het
laatste deel het woord ‘einde’ schrijven kan.
Dat besef noopt tot terughoudendheid in dit Voorwoord.
Er zou omtrent de voorbereiding al van dit eerste deel veel te berichten zijn; te getuigen ook van diepe erkentelijkheid jegens de overheid die dit werk mogelijk maakte en jegens
allen (in de eerste plaats het bestuur van het Rijksinstituut en de vele anderen die bij zijn wetenschappelijke arbeid betrokken zijn) die de gestage groei van dat werk met hun waakzame en
kritische belangstelling volgden en steunden: het ware alles prematuur. Zulk een terugblik heeft eerst zin en is, dunkt mij, eerst gepast, maar dan ook geboden, wanneer het gehele
werk voltooid is.
Intussen heeft de lezer recht op een enkele opmerking, een enkele toelichting.

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


Laat ik dan vooropstellen dat ik het schrijven van dit uitvoerig Voorspel (eerste deel uit een serie van acht of negen delen) als een enerzijds noodzakelijke, anderzijds moeilijke,
ja hachelijke taak ervaren heb. Van die noodzakelijkheid zal, naar ik vertrouw, de lezer overtuigd raken. Immers, de sleutel voor het begrip van hetgeen in de tweede wereldoorlog
met en binnen het koninkrijk geschiedde, ligt in de voor- oorlogse gebeurtenissen. Maar waarom moeilijk en waarom hachelijk? Om geen andere reden dan dat het hier beschreven
tijdvak (goeddeels samenvallend met de periode tussen de twee wereldoorlogen) hier te lande in zijn onderdelen en samenhangen nog maar nauwelijks object geweest is van weten-
schappelijk onderzoek. Ik had er eigenlijk nog een jaar of twintig op moeten studeren voor ik de pen ter hand nam; die tijd ontbrak. Wat ik dan bied, is in de eerste plaats een schets
van het geheel der politieke, economische, sociale en militaire factoren die stuk voor stuk en tezamen de achtergrond vormen voor het bewogen relaas dat nog in volgende delen te ont-
vouwen valt. Enkele belangrijke aspecten van het culturele leven (kunsten en wetenschappen bijvoorbeeld) heb ik geheel terzijde gelaten. Niet dat ik hun betekenis onderschat! Maar
ik wist mijn specialistische kennis te gering en kon, wat ik wist, in dit Voorspel niet invoegen. Op sommige punten kom ik intussen in latere delen terug.
Daar zij dan aan toegevoegd dat ik mij voorstel, in die latere delen ook de positie van Suriname en de Nederlandse Antillen binnen het koninkrijk te behandelen; voorts, dat de geschiede-
nis van Nederlands-Indië in de jaren ‘20 en '30 breder beschreven zal worden in een apart deel van deze reeks dat geheel aan Indië gewijd zal worden.
Eindelijk dan dit: de staatkundige verantwoordelijkheid voor de verschijning van dit deel zo goed als van de overige delen van Het Koninkrijk der Nederlanden in de tweede wereld-
oorlog ligt (dat vloeit uit de positie van het Rijksinstituut voort) bij de minister die tot dat verschijnen machtiging gaf.
Ik wil aan die verantwoordelijkheid niet tornen en evenmin aan de waarde van de bemoeienissen die anderen (alweer: bestuur en medewerkers van het instituut in de eerste plaats)
met de door mij geschreven tekst hadden, wanneer ik er van getuig dat ik mij als auteur zelf verantwoordelijk beschouw voor hetgeen hier wereldkundig gemaakt wordt.
Ik heb, mij zettend tot het schrijven van dit werk, geen enkel falen met de mantel der liefde willen bedekken. Ik had, ik heb, slechts één behoefte: in dit relaas alles op te nemen wat mij
historisch relevant lijkt. Serieuze geschiedschrijving is zonder die volstrekte openhartigheid, zonder politieke en geestelijke vrijheid, ondenkbaar. Welnu, wanneer één ding mij kracht
gegeven heeft, het in '55 ondernomen waag- en werkstuk te brengen op het punt waarop het thans beland is, dan wel het besef, in volledige vrijheid te arbeiden aan een taak waarvan
ik dan de lengte onderschat mag hebben, maar niet de zwaarte.
Dat mij die taak werd toevertrouwd, heb ik gevoeld als een
dure verplichting en als een kostelijk voorrecht.
L. DE JONG



Inhoud
Hoofdstuk i - Paleis Noord einde 1
    Overgang 6

Hoofdstuk 2 - Negentiende eeuw 11
    Thorbecke 14
    Doorbraak van het kapitalisme 16
    Kuyper en de Savornin Lohman 23
    Schaepman en de katholieken 26
    De socialisten 30

Hoofdstuk 3 - De eerste wereldoorlog en zijn gevolgen 35
    November ’18 40
    De nawerking 47
    ‘Nooit meer oorlog!’ 52

Hoofdstuk 4 - Een conservatief land 64
    Modernisering der productie 79
    Sociale tegenstellingen 85

Hoofdstuk 5 - De diepe crisis 105
    Eerste ordening 110
    De werkloosheid 114

Hoofdstuk 6 - Hitler’s opkomst 131
    Van Braunau naar München 136
    Van München naar Berlijn 144
    Nederland en de Machtübernahme 151

Hoofdstuk 7 - ‘De Zeven Provinciën’ 156
    Nederland en Indië 163

Hoofdstuk 8 - Colijn en de ‘aanpassing’ 178
    'Aanpassing' en ordening 186
    Effect op Indië 198

Hoofdstuk 9 - Het protest van links 202

klik op de pijlpunt links voor de volledige inhoud


Hoofdstuk 10 - Het rechts-autoritair protest 216
    Mussolini 219
    Nederlandse bewonderaars 224
    Rechts-autoritaire organisaties 229
    ‘Landbouw en Maatschappij' 232
    Katholiek fascisme 235
    Fascisten-van-de-daad 242
    De NSNAP’en 247

Hoofdstuk 11 - Mussert en de NSB 254
    Opmars 265
    Mussert naar Indië 276
    Het karakter der beweging 279
    De NSB en het antisemitisme 295
    Mussert tussen Mussolini en Hitler 302
    De NSB wordt teruggedrongen 309
    Mr. M. M. Rost van Tonningen 336
    Na de nederlaag van '37 342

Hoofdstuk 12 - De andere fascisten 349
    Terugblik 362

Hoofdstuk 13 - ‘Das dritte Reich’ 365
    Van der Lubbe en de Rijksdagbrand 372
    Gelijkschakeling 387
    Jodenvervolging 408
    De voorbereiding der aggressie 416

Hoofdstuk 14 - Nederland en Duitsland 428
    De politiek der grote mogendheden 430
    De Spaanse burgeroorlog 436
    Economische betrekkingen met Duitsland 438
    Publieke opinie 442
    De eerste vluchtelingen 446
    Een internationaal vraagstuk 452
    Nederlands beleid 455
    Het Comité voor Bijzondere Joodse Belangen 462
    Prof. dr. D. Cohen 465
    Het Joodse Vluchtelingencomité 469
    Na de Anschluss 477
    De Reichskristallnacht 481
    De eerste kampen 489
    De politieke vluchtelingen 493
    Duitse nationaal-socialisten in actie 506
    Prins Bernhard 518

Hoofdstuk 15 - De defensie 530
    De bezetting van het Rijnland (maart '36) 536
    Achterstand 543
    Anschluss en Sudetencrisis (1938) 555
    De crisis van lente '39 564
    Het debat over het krijgsbeleid 571
    Andere vormen van verdedigingsvoorbereiding 580

Hoofdstuk 16 - Van Colijn naar De Geer 590
    De zaak-Oss 595
    De val van Colijns vierde kabinet 597
    Zes weken crisis 600
    De SDAP 603
    De Geers formatie 607
    De minister-president 612
    De overige ministers 617
    Het Duits-Russisch bondgenootschap 632
    De CPN 636
    Mobilisatie 641
    Oorlog 651

Bijlage - De Nederlandse kabinetten 1918-1939 655

Lijst van illustraties 661

Lijst van kaarten 664


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

15. Boeknummer: 00346  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 2 Neutraal
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1969)    [ dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 2 Neutraal
voor het Voorwoord zie ook boek 00345

Inhoud
Hoofdstuk i - Koningin Wilhelmina    1
    Jeugd en. vorming van de Koningin    14
    Koningin der Nederlanden    26

Hoofdstuk 2 - De eerste weken    45
    Op wacht    53
    Hitler heeft haast    62

Hoofdstuk 3 - Het Venlo-incident    73
    Voorgeschiedenis    84
    De overval    95
    Gevolgen    97

Hoofdstuk 4 - Het eerste alarm    105
    Effect    120

Hoofdstuk 5 - De neutraliteit als probleem    129
    Regeringsbeleid    140

Hoofdstuk 6 - Tussen twee vuren    150
    Scheepsverliezen    158
    Oorlogseconomie    103

Hoofdstuk 7 - De conflicten met generaal Reynders    171
    Het dispuut over het krijgsbeleid    182

Hoofdstuk 8 - Het tweede alarm    199

Hoofdstuk 9 - Generaal Winkelman treedt op    211
    De contacten met België, Frankrijk en Engeland    227

Hoofdstuk 10 - April '40    242
    De ‘Vijfde Colonne’    249
    Staat van beleg    267

Hoofdstuk 11 - ‘Fall Gelb'    283
    De Duitse spionage    286
    Het aanvalsplan    296
    ‘Sport en Spel’    308
    De Militarverwaltung    315
    Wat wist men aan Nederlandse kant?    321

Hoofdstuk 12 - De Nederlandse krijgsmacht    324
    Uitrusting    325
    Kader en manschappen    343
    De stellingen en de opstelling    349
    Slotsom    361

Hoofdstuk 13 - De ‘boze droom’    364
    Het vooruitzicht van langdurige strijd    365
    Het vooruitzicht van een Duitse bezetting    378
    Balans    388

Hoofdstuk 14 - Codewoord ‘Danzig'    395
    Het Duitse memorandum    399
    De missie van Kiewitz    402
    Voorzorgsmaatregelen    406
    'Fall Gelb'    414
'Morgenvroeg bij het aanbreken van de dag’    417
    Naar de bruggen    432
    Koningin en ministers    450

Lijst van illustraties    457

Lijst van kaarten    460

 Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

16. Boeknummer: 00347  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 3
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1970)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 3 MEI 1940

Inhoud
Hoofdstuk 1 - Vrijdag 10 mei        1
       De strategische verrassing       3
        ‘Een vlammend protest’       35
       In Berlijn        51
       Algemeen Hoofdkwartier       54
       Zuid-Limburg       65
       Maaslinie en Peel-Raamstelling       70
       Van Mook tot Arnhem       82
       De IJsellinie       87
       De noordelijke provincies       94
       De evacuaties       97
       Het begin van de Vijfde Colonne-paniek       103
       De eerste arrestaties en interneringen       115
       Tussen Haarlem en Hoek van Holland        119
       Rotterdam       129
       Van Nieuwe Waterweg tot Hollands Diep       136
       De komst der Fransen       143
       Londen       148
       Balans       157

Hoofdstuk 2 - Zaterdag II mei       168
       De Vijfde Colonne-paniek       169
       Arrestaties en interneringen       181
       De Grebbelinie       185
       Noord-Brabant       196
       Vesting Holland       207
       Optimisme       224

Hoofdstuk 3 - Zondag 12 mei       228
       De val van de Wonsstelling       229
       Grebbelinie       232
       Vesting Holland       248
       Militaire Luchtvaart       258
       Het prinselijk gezin vertrekt       260
       De ministerraad       264
       Avond        272

Hoofdstuk 4 - Maandag 13 mei       275
       Bezuidenboutseweg 30       277
       De koningin vertrekt       279
       De ministers       282
        ‘Tot de laatste man standhouden’       292
       Komwerderzand       294
       Vesting Holland       296
       De val van de Grebbelinie       306
       Terugtocht       322

Hoofdstuk 5 - Dinsdag 14 mei       336
       Colijn       338
       Doorvechten!        341
       Rotterdam: ultimatum       343
       Rotterdam: bombardement en brand       354
       Rotterdam: overgave       367
       Winkelman capituleert       385
       Landmacht       398
       Marine       413
       De vluchtelingen       398
        ‘W ij hebben de strijd gestaakt’       413
       IJmuiden       418

Hoofdstuk 6 - Londen       423

Hoofdstuk 7 - De strijd in Zeeland en zijn nasleep       433
       De Zeeuwse eilanden.        436
     België en Frankrijk       445

Hoofdstuk 8 - Balans       460
       De verliezen       460
       De Duitse buit       462
       De ‘Vijfde Colonne’       464
       De nederlaag       469
       De krenking       476

Lijst van illustraties       482

Lijst van kaarten       487

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag ;  
 

17. Boeknummer: 00348  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 eerste helft
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1972)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 MEI 1940 - MAART 1941

Hoofdstuk 1 - De Militarverwaltung komt en gaat       1
       Na Rijsoord       4
       De greep naar pers en radio       7
       Het centrale gezag       14
       Hitlers beleid       21
       Winkelman       28
       Seyss-Inquart arriveert       35

Hoofdstuk 2 - De heersers       44
       Seyss-Inquart       46
       De opzet van het Reichskommissariat       60
       Himmler en Rauter       65
       Het onderdrukkingsapparaat       75
       Schmidt       86
       Wimmer, Fischböck, Bene       90
       Coördinatie       95
       Christiansen       100
       Het garnizoen       105
       Op kosten van Nederland       108
       In strijd met het volkenrecht        110

Hoofdstuk 3 - Onder controle       114
       
       De secretarissen-generaal       116
       Snouck Hurgronje       131
       Ringeling       133
       Scholtens       134
       Van Poelje       135
       Tenkink       137
       Trip       138
       Spitzen       140
       Six       141
       Frederiks       142
       De eerste ontslagen op de bestuurssector       146
       Hirschfeld       150

Hoofdstuk 4 - Werken voor de vijand       159
       Winkelmans richtlijnen       161
       Overstag       165
       Ringeling en de Artillerie-Inrichtingen       170
     Vliegvelden voor de Luftwaffe       174
       De spoorwegen       180
       Militaire productie       184
       Export van werklozen       189
       Terugblik       194

Hoofdstuk 5 - Mussert presenteert zich       204
       De bespreking met Leutnant Töpfer       206
       Alles loopt mis       210
       Rost van Tonningens terugkeer       215
       Nieuwe moeilijkheden       218
       De ‘Hagespraak der bevrijding’       218

Hoofdstuk 6 - Zes bewogen weken       229
       De demobilisatie en de terugkeer der krijgsgevangenen       237
       Engeland vecht door       242
       Herwonnen zelfbewustzijn       248

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord



Hoofdstuk 7 - Anjerdag en zijn nasleep       258
       Tegenmaatregelen       268
       Winkelmans laatste verzet       278
       Het erewoord der beroepsofficieren       286
       Hulp aan de Duitse oorlogsvoering       303

Hoofdstuk 8 - Een compromisvrede ?        308
       De eerste groep Indische gijzelaars       311
       Plesmans vredespoging       319
       Een telegram naar Batavia       324
       De tweede groep Indische gijzelaars       326
       De missie Jongejan-Boerstra       328

Hoofdstuk 9 - De ‘Nieuwe Orde’       333
       Roof, vordering en aankopen       336
       De kapitaals-Verflechtung mislukt       344
       De opheffing van de deviezengrens       349
       Staatsfinanciën       357
       Oorlogsschade       360
       Touwtrekken om de productie       368
       Daling van de levensstandaard       374

Hoofdstuk 10 - Seyss-Inquart zoekt een basis       379
       Naar de Siebener-Ausschuss        382
       Prof. Snijder en zijn Cultuurkring       387
        ‘Geen voorkeur voor enige partij’       391
       Seyss-Inquarts eerste rapport       407

Hoofdstuk 11 - Rost van Tonningen faalt       414
       Het NW overvallen       420
       Arbeiderspers       428
       Vara       438
       SDAP       443
       Mislukt       454



Voorwoord
Nu mijn werk de periode van de Duitse bezetting genaderd is, heb ik de behoefte, vooraf een enkele opmerking te maken.
Ik ben mij bewust, een taak ter hand te nemen die in enkele wezenlijke opzichten moeilijk op bevredigende wijze uitgevoerd
kan worden. Geschiedschrijving tracht een herschepping te zijn van het verleden - maar hoe kan ik, om slechts dat
ene te noemen, de duur, het tartend-trage tijdsverloop van die vijf bezettingsjaren onder woorden brengen? Hoe het gestadig
toenemen der verschrikkingen zoals dat door de toen levenden ondergaan is ? Hoe de gebondenheid aan het wereldnieuws die
uit de dagelijkse ergernis en verontwaardiging voortvloeide?
Wij weten niet eens, hoeveel mensen in bezet gebied van de zomer van ‘40 af regelmatig naar de Londense uitzendingen
luisterden. Wèl weten wij dat veruit de meeste Nederlanders ‘leefden’ op het nieuws van de oorlog - d.w.z. op de als regel
schaarse en zich tot de buitenkant der gebeurtenissen bepalende berichten die van Geallieerde zijde doorgegeven werden.
Daarbij moet men dan onmiddellijk aantekenen dat zeer velen onder die Nederlanders de neiging hadden (gevolg van de
druk waaraan men blootstond) om dat nieuws uitzonderlijk optimistisch te interpreteren.
Het latere perspectief, het historische, werkt vertekenend.
Objectief en achteraf gezien doorstond de Nederlander vijf bezettingsjaren of, voorzover hij in een groot deel van het
zuiden des lands woonde, bijna vier-en-een-half; subjectief en toentertijd beleefde hij een periode van gestadig toenemende
verarming, druk en terreur die, aldus zeer velen, onmogelijk langer dan nog enkele maanden kon duren - die optimistische
verwachting schoof gelijk met de tijd op.
Verarming, druk en terreur zal ik trachten te schetsen in de vele vormen waarin zij zich voordeden, maar voor ik daartoe
overga, wil ik herinneren aan het woord van Sartre die, kort na de bevrijding van Parijs schrijvend, er zijn Engelse lezers die
geen denkbeeld hadden van hetgeen een bezetting betekende, op wees, dat ‘de verschrikking ... ondragelijk was en dat wij
er ons uitstekend aan konden aanpassen.*1 *1J. P. Sartre: ‘Paris sous l occupation’ in La France libre (Londen), no. 49 (15
nov. 1944), p. 12.

Het zou onjuist zijn, bij de schildering van de bezettingsjaren gebruik te maken van een palet waarop alleen de kleuren grijs en
zwart voorkomen.

klik op de pijlpunt links voor het volledige voorwoord


Juist in de nood konden de simpelste dingen des levens sterke geluksgevoelens opwekken. Zijn er niet velen die ook jaren later
in alle eerlijkheid bekenden dat zij nooit intenser geleefd hadden dan in de periode der bezetting ? Er is toen veel
gehuild - er is toen veel gelachen, en het is ook die ambivalentie (ambivalentie van situaties en van gevoelens) die het
moeilijk maakt, van de jaren ’40-’45 een voor de tijdgenoot herkenbaar beeld op te roepen.
Ik wil verder gaan en wel bekennen dat ik er ook geenszins naar gestreefd heb, mijn relaas binnen de perken te houden van
dat voor de tijdgenoot herkenbare beeld. ‘De tijdgenoot’ is trouwens een abstractie; de velen die nog in leven zijn van hen
die de bezetting doorstonden, hebben elk hun eigen herinneringen. Zoveel overlevenden, zoveel herinneringsbeelden. Die
beelden stemmen slechts in één opzicht overeen: ze zijn individueel, ze zijn beperkt. Want het was misschien wel de meest
wezenlijke karaktertrek van de bezettingstijd dat men van datgene wat zich buiten het eigen bestaan en de eigen kring
afspeelde, bitter weinig wist. De pers stond onder repressieve censuur en was in haar berichtgeving goeddeels een instrument
geworden van Duitse propaganda; de vrijheid van vergadering was opgeheven; gemeenteraden en provinciale staten voerden,
tot zij in de herfst van ‘41 verdwenen, een schijnbestaan; Eerste en Tweede Kamer kwamen in het geheel niet bijeen en
het land werd onder Duitse supervisie en in menig opzicht volgens Duitse richtlijnen administratief bestuurd door de
secretarissen-generaal der verschillende departementen. Die Duitse supervisie, die Duitse richtlijnen en de beleidsoverwe-
gingen dier Nederlandse hoofdambtenaren droegen een geheim karakter. Zo is het, in wezen, tot het einde der bezet-
ting gebleven - met dien verstande dat, terwijl het officiële nieuws steeds schraler werd, de redacties van de illegale bladen
er in toenemende mate in slaagden, inlichtingenbronnen op de departementen aan te boren. Dat nam veel tijd. Bovendien
kreeg lang niet iedereen nummers van illegale bladen in handen. Wat de Londense radio (Radio Oranje en BBC) aan
‘binnenlandse’ informatie bracht, was, behalve in de laatste bezettingswinter, steeds geruime tijd bij de feiten ten achter,
veelal schaars en soms onbetrouwbaar. Dat alles tezamen gaf de periode der bezetting het karakter van volstrekte-ondoor-
zichtigheid.
Pas nu kunnen wij nauwkeurig en in detail overzien hoe de vertegenwoordigers van het Derde Rijk (de werkelijke
machthebbers), al hun onderlinge tegenstellingen ten spijt, systematisch getracht hebben, het Nederlandse volk in te
schakelen bij de Duitse oorlogsinspanning en te forceren tot aanvaarding van het nationaal-socialisme - het eerste met meer
succes dan het tweede; overzien kunnen wij de actie der Nederlandse nationaal-socialisten, dromend van de dag waarop
hun Mussert (of Kruyt, of van Rappard, of Feldmeijer) het in ons land voor het zeggen zou hebben; overzien kunnen wij het
beleid van de secretarissen-generaal, beter misschien: van de verschillende secretarissen-generaal, want er is na een korte
aanloop eigenlijk geen sprake meer geweest van gemeenschappelijk beleid; overzien kunnen wij, zij het soms met
pijnlijke lacunes, de bedrijvigheid der illegale groeperingen waaraan, van een vroeg stadium af, bij alle solidariteit in de
strijd tegen de vijand en zijn handlangers, politieke tegenstellingen niet vreemd waren; overzien kunnen wij óók het
beleid van de Nederlandse regering te Londen - en daarbij was mijn conclusie dat zij over het algemeen tot in de voor-
zomer van 1944 weinig feitelijke invloed uitgeoefend heeft op de ontwikkelingen in bezet gebied.
Dat laatste is voor de verdere indeling van mijn werk van speciaal belang.
Op grond van die conclusie komt het mij namelijk zinvol voor om dit deel en de eerstvolgende delen te concentreren op
de beschrijving van de worsteling die, tegen de achtergrond van het algemene oorlogsverloop, tot in die voorzomer van ‘44
in bezet Nederland gevoerd is; het is mijn voornemen, daarbij de lotgevallen van al diegenen (krijgsgevangenen, dwang-
arbeiders, geïnterneerden, politieke en andere gevangenen, gedeporteerde Joden) die als het ware uit de Nederlandse
samenleving gelicht werden, apart te beschrijven. Daarna komt het beleid van de regering te Londen, met inbegrip van
de strijdkrachten, de koopvaardij, Suriname en de Antillen, aan de orde tot het moment (voorzomer ’44) waarop uit
Londen de impuls komt tot coördinatie van de illegaliteit en waarop na het fiasco van het Englandspiel het zenden van
wapens naar de illegale groepen hervat wordt. Er resten dan nog het laatste bezettingsjaar en Nederlands-Indië vóór en
tijdens de Japanse bezetting. Het slotdeel zal het karakter dragen van een epiloog.
In dat slotdeel zullen ook de in de verschillende drukken aangebrachte correcties opgenomen worden alsmede de kritische
beschouwingen die dan naar aanleiding van de verschijning der successieve delen in de pers of in vaktijdschriften
gepubliceerd zijn. Ik beschouw het als een integraal onderdeel van de opdracht die mij verleend werd om de kritiek op mijn
werk in dat werk zelf op te nemen. Het nageslacht moet niet alleen van mijn visie kennis kunnen nemen maar ook, en
tegelijk, van de visies van mijn critici.
L. DE JONG


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

18. Boeknummer: 00349  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 tweede helft
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1972)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 4 tweede helft

Hoofdstuk 12 - De aanloop tot de Nederlandse Unie 459
        Eendracht of eenheid? 460
        Kritiek op het vooroorlogs bestel 464
        Het Driemanschap 473
        De eerste aanloop 480
        De tweede aanloop 496
        De derde aanloop 500

Hoofdstuk 13 - Twee beslissende maanden 505
        De Nederlandse Unie steekt van wal 505
        Eykmans brochure 512
        Het anti-revolutionair réveil 514
        Invasie van Engeland ? 523
        Mussert krijgt een streepje voor 525
        De WA komt in actie 541
        Mussert bezoekt Hitler 548
        Invasie van Engeland gaat niet door 551
        Publieke opinie 553
        NSB: gehate minderheid 557

Hoofdstuk 14 - In de pas! 561
        Pers 566
        Radio 601
        Opbouwdienst 618
        Boekenzuivering 626
        Oprichting van de Winterhulp Nederland 631
        Balans 636

Hoofdstuk 15 - De eerste illegalen 638
        De ‘Geuzen’ 639
        Paramilitaire groepen 643
        Spionage 651
        Ondergrondse pers 661
        Beleid van de politie 674

klik op de pijlpunt links voor de volledige inhoud


Hoofdstuk 16 - Het begin der Jodenvervolging 689
        De eerste maanden 691
        Het beleid der secretarissen-generaal 699
        De eerste protesten 708
        De kerken 714
        De Joden uit overheidsdienst verwijderd 725
        Cleveringa’s toespraak 736

Hoofdstuk 17 - Groeiende verontwaardiging 747
        Engeland komt sterker te staan 750
        Winter 756
        NSB 758
        Nationaal Front 763
        Nederlandse Unie 766
        WA tegen Unie 779
        Het Driemanschap valt bijna uiteen 785
        De Winterhulp wordt afgewezen 789
        Mandement tegen de NSB 794

Hoofdstuk 18 - De Februaristaking 800
        Nieuwe anti-Joodse maatregelen 807
        Vechtpartijen 814
        Razzia 828
        Communistische Partij Nederland 834
        De staking 851
        Reacties 862
        De achttien doden 874

Bijlage - Datumlijst van de belangrijkste gebeurtenissen 879

Lijst van illustraties 884

Lijst van kaarten 886


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

19. Boeknummer: 00350  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 eerste helft MAART 1941 - JULI 1942
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1974)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 eerste helft MAART 1941 - JULI 1942

Hoofdstuk 1 - Lente ’41 1
        Oorlogsverloop en -perspectief 5
        Publieke opinie 15
        Het Duitse spel 28
        Nationaal Front 32
        Nederlandse Unie 36
        Straatterreur 47
        Mussert 55
        Fall Barbarossa 69

Hoofdstuk 2 - Na de 22ste juni 81
        Eerste reacties 87
        ‘Nederlanders, blikt naar het oosten!’ 96
        Opheffing der politieke partijen 130
        Publieke opinie 141
        De Sowjet-Unie houd stand 163

Hoofdstuk 3 - Vrij baan voor de NSB ! 171
        NSB contra NSNAP 176
        Seyss-Inquart bij Hitler 181
        De NSB ‘enig toegelaten partij’ 187
        Nationaal Front 192
        Nederlandse Unie 196
        Twee eedsafleggingen 208
        Opnieuw: de gehate minderheid 219

Hoofdstuk 4 – Gelijkschakeling 228
        Verduitsing 231
        Bestuursapparaat 237
        Goedewaagen en zijn departement 249
        Kultuurkamer en Kultuurraad 256
        Pers 267
        Radio 307
        Van Dam en het onderwijs 318
        Bijzonder onderwijs: het eerste treffen 335
        Vakcentrales 349
        Het katholiek réveil 361
        CNV 380
        Organisaties van werkgevers 382
        Naar het Nederlands Arbeidsfront 380
        Landbouw-organisaties 389
        Verenigingswezen 394
        Organisaties op het gebied van de volksgezondheid 402
        Balans 413

Hoofdstuk 5 - Verscherpte controle 418
        Het persoonsbewijs 422
        De politie 434
        Terugblik 448

Hoofdstuk 6 - Naar het ghetto 456
        Joodse Coördinatie-Commissie en Joodse Raad 482
        Registratie der Joden 503
        Isolering 516
        Visser contra Cohen 545
        Roof 554
        Overzicht 581

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

20. Boeknummer: 00351  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 tweede helft MAART 1941 - JULI 1942
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1974)    [ ]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 5 tweede helft MAART 1941 - JULI 1942

Hoofdstuk 7 - Amerika komt in de oorlog 587
        Engeland nog steeds in het defensief 589
        Roosevelts Victory-Program 599
        Pearl Harbor 603
        Indië veroverd 629
        Arbeidsinzet 634

Hoofdstuk 8 - Van kerken en kunstenaars 645
         Hitler: ‘voorlopig geen kerkstrijd!’ 651
         Hervormden / Gereformeerden 664
         Convent der Kerken 677
         Bijzonder onderwijs: het tweede treffen 691
         Episcopaat 704
         Titus Brandsma 712
         De kunstenaars en de Kultuurkamer 724

Hoofdstuk 9 - De illegaliteit 754
         ‘Pilotenhulp’ 755
         Sabotage 759
         De proclamatie van Schrieke, Hirschfeld en Frederiks 763
         Illegale pers 768
         De illegale CPN 779
         De OD 796
         Vorrink / Het Parool 807
         Het Grootburgercomité 814

Hoofdstuk 10 - Contact met Londen 820
         Engelandvaart 822
         De ‘Zweedse Weg’ begint 827
         Londen contra Abwehr en Sicherheitspolizei 829
         Spionagegroepen 839
         Geheime agenten 847
         Een weg via het strand 854
         Begin van het Englandspiel 870
         Weer: via het strand 885
         Nieuwe arrestaties 892
         Nabeschouwing 894

Hoofdstuk 11 - Een Tweede Front? 899
         Plan for Holland 909
         Duitse maatregelen 914
         Publieke opinie 933

Hoofdstuk 12 - Naar de Endlösung 938
         Legale emigratie 957
         Competentie-conflicten in bezet Nederland 966
         Verantwoordelijkheden 986
         De Jodenkartotheek van de Zentralstelle 999
         ‘Emigratie’ der Duitse Joden’ 1002
         De Joodse werkkampen 1005
         Gedwongen verhuizingen 1016
         Invoering der Neurenberger wetten 1023
         Reacties in niet-Joodse kringen 1025
         De Jodenster 1032
         Laatste voorbereidingen 1046

Bijlage 1 - Datumlijst van de belangrijkste gebeurtenissen 1059

Bijlage 2 – Overzicht van de SS-rangen 1066

Bijlage 3 - De geheime agenten, juni 1941 - juni 1942 1068

Lijst van illustraties 1069

Lijst van kaarten 1071


Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

21. Boeknummer: 00352  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 6 eerste helft JULI 1942 - Mei 1943
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1975)    [dr. L. de Jong]
Inhoud
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 6 eerste helft JULI 1942 - Mei 1943

Hoofdstuk 1 - Jodendeportaties, eerste fase 1
        Protesten 10
        Naar een nieuw systeem 23
        Nederlandse Spoorwegen 37
        Vlucht en onderduik 41
        Uitzonderingen ? 50

Hoofdstuk 2 - Waar blijft het Tweede Front? 55
        De fietsenvordering 57
        De vijf gijzelaars van Rotterdam 62
        De landing bij Dieppe en haar gevolgen 76

Hoofdstuk 3 - De illegaliteit 87
        Eerste falsificatie- en verzorgingsgroepen 89
        Illegale pers 124
        Spionagegroepen / Verbindingen met Londen 135
        Sabotage 156
        CPN 160
        De OD 173
        Nationaal Comité 186
        Het Spiel tegen Vorrink 195
        Terugblik 213

Hoofdstuk 4 - Jodendeportaties, tweede fase 216
        De Joodse werkkampen leeggehaald 223
        Rol van de politie 230
        In de val 241
        De Joodse Raad 247
        De ‘stempels’ en ‘lijsten’ 255
        Candidaten voor emigratie 262
        Bestemd voor Theresienstadt 270
        De gemengd-gehuwden 278
        'Rüstungs-Juden 282
        ‘Diamant-Juden’ / het ‘120 000 stempel’ 286
        ‘Christen-Juden’ 289
        De Calmeyer-gevallen 293
        Terugblik 303
        Nieuwe ophaalacties 305
        Het Judendurchgangslager Vught 316
        Het leeghalen der woningen 321
        Hulp aan Joden 325
        De ‘Jodenjagers’ 345
        Naar de derde fase 353

Hoofdstuk 5 – De ‘foute’ sector 358
        Mussert 359
        Organisatie der NSB 363
        Financiën 365
        Leden 367
        De geheime dienst der NSB / Denunciaties 377
        De WA 386
        De SS 390
        ‘Foute’ gezagsdragers 405
        Duitse semi-militaire hulpdiensten 417
        ‘Oostfront-vrijwilligers’ 421
        ‘Oostinzet’ 430
        Departement van Volks voorlichting en Kunsten / Kultuurkamer 445
        Nederlands Arbeidsfront 458
        Nederlandse Landstand 461
        Winterhulp / Volksdienst 468
        Nederlandse Arbeidsdienst 476
        Slot 489

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

22. Boeknummer: 00354  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 eerste helft Mei 1943 - Juni 1944
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1976)    [ dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 eerste helft Mei 1943 - Juni 1944
Inhoud
Hoofdstuk 1 - Verarmend Nederland 1
        Duits offensief 5
        Nederlands defensief 14
        Vorderingen 36
        Vervoer 61
        Steenkolen 70         
        Industrie 79
        Bouwsector 112
        Collaboratie 115
        Agrarische sector 125
        Visserij 148
        Distributie van levensmiddelen 150
        Prijsbeheersing 172
        Vermogens / Inkomens 176
        De zwarte markt 186
        De Duitse zwarte aankopen 207
        ‘Zwevende koopkracht’ / Financiële         plundering 226
        Criminaliteit 251
        Volksgezondheid 255
        Terugblik 260

Hoofdstuk 2 - Jodendeportaties, derde fase 270
        Sterilisatie der gemengd-gehuwden 274
        De laatste grote razzia’s 286
        Wat wist men van Auschwitz en Sobibor? 308
        Terugblik op de deportaties 348

Hoofdstuk 3 - Slot der Jodenvervolging 381
        De legale rest 381
        Vermogensliquidatie 401
        Antisemitisme 416
        De jacht op de Joodse onderduikers 423
        Weinreb 428
        De Joodse onderduik 442

Hoofdstuk 4 - ‘Vóór de herfstbladeren, vallen’ 463

Hoofdstuk 5 - Rauters offensief 505
        De dood van Generalkommissar Schmidt 510
        Harster wordt overgeplaatst 518
        Confiscatie der radio’s 522
        Artsencrisis 533
        Studenten / Hoger onderwijs 542
        Werken in Duitsland 557
        Arbeidsinzet 568
        Jacht op onderduikers 613
        De Tweede Distributiestamkaart 625
        Een ander Nederland 658

 Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

23. Boeknummer: 00355  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 tweede helft Mei 1943 - Juni 1944
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1976)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 7 tweede helft Mei 1943 - Juni 1944

Inhoud
Hoofdstuk 6 - Hulp aan onderduikers 665
        Distributiebescheiden 674
        Persoonsbewijzen en andere identiteitspapieren 679
        De PBC / De dood van Gerrit van der Veen 691
        Diverse verzorgingsgroepen 704
        De LO/LKP 707
        ‘Kleykamp’ gebombardeerd 769
        Financiële hulp 776
        ‘Zeemanspot’ / Nationaal Steunfonds 779

Hoofdstuk 7 - Ander illegaal werk 806
        Illegale pers 808
        Illegale bellettrie 833
        Nationaal Comité van Verzet 840
        Spionage 850
        Zwitserse Weg 892
        ‘Pilotenhulp’ 9l0
        CS-6 924
        Illegale CPN 934
        Raad van Verzet 943
        Zelfbescherming 967
        Terugblik 988

Hoofdstuk 8 - De illegalen 994
        Verzet en illegaliteit 995
        Illegale werkers 1OO5
        Techniek 1018
        Spanningen 1029
        Voortrekkers 1046

Hoofdstuk 9 - Coördinatie der illegaliteit? 1053
        Vaderlands Comité 1062
        De OD 1069
        Conflicten 1087
        Val van het Nazi-regime? 1105
        Bosch van Rosenthals coördinatie-poging 1138
        ‘De Kem’ 1147
        Van Heuven Goedhart vertrekt 1152
        Prof. Rutgers vertrekt 1155
        De regering grijpt in 1161

Hoofdstuk 10 - NSB en SS 1178
        Demoralisatie 1180
        Musserts worsteling 1184
        Landstorm Nederland 1202
        Nederlandse Landwacht 1204
        ‘Silbertanne’-moorden 1213

Hoofdstuk II - Naar ‘D-Day’ 1234
        Oorlogsverloop 1243
        Festung Europa 1262
        Kustverdediging 1271
        Inundaties / Evacuaties 1278
        ‘Spitten voor de Moffen’ 1283
        Razzia op Zigeuners 1297
        Ausnahmezustand 1307
        Publieke opinie 1312
        ‘Over lord’ 1317

Bijlage - Datumlijst van de belangrijkste gebeurtenissen 1329

Lijst van illustraties 1335

Lijst van kaarten 1338

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

24. Boeknummer: 00356  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 eerste helft Gevangenen en Gedeporteerden
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1978)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 eerste helft Gevangenen en Gedeporteerden

Inhoud
Hoofdstuk 1 - Het Duitse systeem 1
        Himmler en de Gestapo '33—'39 9
        Concentratiekampen '33-'39 14
        Rechtspraak '33-39 22
        Oorlog 27
        Rechtspraak '39-45 28
        Schutzhäftlinge '39-45 35
        Nacht-und-Nebel-gevangenen 41
        Executies en massale uitroeiing 49
        Medische experimenten 64
        Concentratiekampen ’39-’45: drie fasen 73
        De ‘officiële’ kampen en hun Aussenkommandos 74
        Gevangenen: kategorieën en aantallen 80
        SS-ondememingen 86
        Van de eerste naar de tweede fase 93
        De gevangenen en de oorlogsproductie 102
        Totaalcijfers 111
        Slot 115

Hoofdstuk 2 - Krijgsgevangenen 118
        De groep der generaals 125
        De Colditz-groep 127
        De Stanislau / Neu-Brandenburg-groep 132
        De groep uit '43 146
        Terugblik 155

Hoofdstuk 3 - Gijzelaars 157
        Indische gijzelaars 160
        Duits beleid 173
        Acht executies 176
        De Brabantse kampen 184

Hoofdstuk 4 - ‘Politieke gevangenen’ 203
        Vervolging 204
        Arrestatie 219
        Verhoor 224
        Gevangenschap 248
        Berechting 302
        Doodstraf 341
        Transport 358
        Gevangenissen en tuchthuizen in Duitsland 360

Hoofdstuk 5 - Het concentratiekamp 374
        De SS 378
        Aankomst 411
        Eén dag 415
        Werk 433
        Appèls 440
        Koude 443
        Honger 445
        Ziekzijn 454
        Slechte en minder slechte kampen 460
        Pakketten 470
        De Kapo’s 479
        Reacties 497
        Groepsverschillen 517
        Verzet 537
        Slot 545

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

25. Boeknummer: 00357  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 tweede helft Gevangenen en Gedeporteerden
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1978)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 8 tweede helft Gevangenen en Gedeporteerden

Inhoud
Hoofdstuk 6 - Concentratiekampen in Nederland 551
        Schoorl 553
        Amersfoort 555
        Ommen 596
        Vught 6oó
        Terugblik 658


Hoofdstuk 7 - Gedeporteerde Joden 663
        Barneveld 674
        Judendurchgangslager Vught 677
        Westerbork 689
        Theresienstadt 730
        Bergen-Belsen 736
        Trein naar ‘Polen’ 746
        De Kosel-groep 752
        Auschwitz 763
        Sobibor 822

Hoofdstuk 8 - Terugblik 841

Hoofdstuk 9 - Hulp van buiten 852
        Hulporganisaties 857
        Hulp aan krijgsgevangenen 878
        Hulp aan gijzelaars 882
        Hulp aan gevangenen in gevangenissen 882
        Hulp aan gevangenen in concentratiekampen in Nederland 885
        Hulp aan gevangenen in concentratiekampen in Duitsland 891
        Hulp aan gedeporteerde Joden 904
        Slot 921

Bijlage - Overzicht van de SS-rangen 931

Lijst van illustraties 933

Lijst van kaarten 935

Lijst van tabellen 936

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

26. Boeknummer: 00358  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 9 eerste helft Londen
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1979)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 9 eerste helft Londen

Inhoud
Hoofdstuk 1 - Eerste maanden 1
        Begin 5
        Wilhelmina 10
        Eerste wetsbesluiten 14
        Vluchtelingen 21
        Strijdkrachten 29
        Koopvaardij 38
        Verdeeldheid 43
        De koningin grijpt in 75
        De Geers ‘desertie’ 90

Hoofdstuk 2 - Koningin en minister-president 97
        Wilhelmina 103
        Engelandvaarders 122
        Gerbrandy 129

Hoofdstuk 3 - Gerbrandy’s eerste jaar 144
        Nieuwe verdeeldheid 146
        Geïnterneerde Rijksduitsers en ‘Indische gijzelaars’ 156
        Van Rhijn verlaat het kabinet 168
        Dijxhoorn neemt ontslag 170
        22 juni '41: de Sowjet-Unie overvallen 189
        Tweede kabinet-Gerbrandy 193
        Amerikanen naar de West 203
        Steenberghe en Welter nemen ontslag 206


Hoofdstuk 4 - Indië bedreigd 219
        Indische defensie 226
        Hervormingen? 231
        Verhouding tot Japan 247
        Samenwerking met Britten en Amerikanen 254
        Naar de crisis 266
        Hoofdstuk 5 - Indië valt 274
        Hulp aan Indië 282
        Abda-Command 294
        Einde 315

Hoofdstuk 6 - Doorvechten! 330
        Gerbrandy’s positie versterkt 336
        Nieuwe ministers 341
        Prinses Juliana / Prins Bernhard 365
        Buitengewone Raad van Advies 373
        Beleid jegens bezet Nederland 379
        A 1 en A 6 419
        Regeringsfinanciën 429
        Rekenkamer 442
        Diverse activiteiten 446
        De West 461

Hoofdstuk 7 - Hulp aan Engelandvaarders en Joodse vluchtelingen 492
        De regering en de Joden 498
        Regeringscommissariaat voor de vluchtelingen 526
        Zweden 537
        Frankrijk en België 540
        Zwitserland 563
        Spanje 577
        Portugal 592
        Terugblik 596

Hoofdstuk 8 - Buitenlands beleid 605
        Gezanten naar Moskou en naar het Vaticaan 614
        Kleine en grote mogendheden 623
        Duitslands toekomst 632
        Atlantische samenwerking? 640
        Benelux 652
        Slot 656

Hoofdstuk 9 - Strijdkrachten 658
        Recrutering 662
        Irene-brigade 674
        No. 2 (Dutch) Troop van de Commandos 682
        Bij de RAF / Marineluchtvaartdienst 685
        Marineschepen 694

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

27. Boeknummer: 00359  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 9 tweede helft Londen
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1979)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 9 tweede helft Londen

Inhoud
Hoofdstuk 10 - Koopvaardij 721
        Op zee 727
        De Shipping 750
        Vaarplicht en vordering 768
        Kerstens en de reders 774
        De koopvaardij onder overheidsbewind 785
        Slot 790

Hoofdstuk 11 - Geheime diensten 794
        De diensten en hun werk 795
        Van ’t Sant 811
        Opleiding en uitrusting der geheime agenten 836
        Centrale Inlichtingendienst 849
        SOE-Dutch vóór het Englandspiel 856
        Groep-Hazelhoff Roelfzema / Kolonel de Bruyne 859
        Plan for Holland / Plan B 875
        Crisis in het inlichtingenwerk 888
        ‘Zweedse Weg’ 897
        ‘Zwitserse Weg’ 900
        Bureau Inlichtingen 908
        Bureau Bijzondere Opdrachten 921
        Terugblik 929

Hoofdstuk 12 - ‘Englandspiel’ 936
        Security-checks 941
        Verloop van het Englandspiel tot juni '43 947
        Waarschuwingen 987
        Het Englandspiel in de tweede helft van '43 997
        Dourlein en Ubbink / Schoon schip 1002
        Het lot der agenten 1022
        Slot 1028

Hoofdstuk 13 - Hoe Indië te bevrijden? 1041
        De 7 december-toespraak 1049
        Militaire zaken / bestuur 1070
        Concentratie waar? 1088
        Plan 1: de nieuwe vloot 1095
        Plan 2: de mariniersbrigade 1097
        Plan 3: de gezagsbataljons 1100
        Plan 4: het legerkorps 1106
        Plan 5: de luchtmacht 1114
        De regering en de Geallieerde strategie 1118
        Slot 1121

Hoofdstuk 14 - ‘Vernieuwd’ Nederland? 1131
        De plaats van de kerken 1138
        Partijwezen 1163
        Staatsbestel 1183
        Radiobestel 1197
        Sociaal bestel 1201
        Slot 1209

Hoofdstuk 15 - Bijzondere rechtspleging / Zuivering /Rechtsherstel 1212
        Bijzondere rechtspleging 1213
        Zuivering 1222
        Rechtsherstel 1234
        Slot 1238

Hoofdstuk 16 - Economische en sociale wederopbouw 1240
        Voedselaankoopbureau 1241
        Kerstens in moeilijkheden 1245
        Netherlands Office for Relief and Rehabilitation 1249
        Financiën en economie 1252
        Sociaal beleid 1259

Hoofdstuk 17 - Strijd om de macht 1266
        Vier wensen van de koningin 1269
        Bijzondere Staat van Beleg 1298
        Het apparaat van het Militair Gezag 1315
        Van den Tempel en de repatriëring 1326
        Conflict inzake de ‘kwartiermakers’ 1329
        Van Angeren en Kerstens nemen ontslag 1332
        Slot 1351

Hoofdstuk 18 - De regering en de bestuursvoorziening 1356
        Provinciale en gemeentelijke besturen 1357
        Vertegenwoordigende lichamen 1361
        Oppositie 1373
        Conflict met de koningin 1387
        Slot 1394

Hoofdstuk 19 - De regering en de illegaliteit 1401
        Pro en contra de OD 1403
        De Staehle-zaak en haar gevolgen 1416
        Van Heuven Goedhart 1421
        Het telegram van 8 juni '44 1432

Datumlijst 1443

Bijlage 1 - De Londense ministeries, mei 1940- februari 1945 1449

Bijlage 2 - Overzicht van de geheime agenten die onmiddellijk vóór of door het ‘Englandspiel’ in Duitse handen vielen 1452

Lijst van illustraties 1455

Lijst van kaarten 1458

Lijst van tabellen 1458

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

28. Boeknummer: 00360  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 10 eerste helft Het laatste Jaar I
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1980)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 10 eerste helft Het laatste Jaar I

Inhoud
Hoofdstuk I — D-Day / De Geallieerde doorbraak 1
        D-Day 5
        Moeizame strijd 13
        Oostelijk front 21
        Aanslag op Hitler 29
        Geallieerde doorbraak 38

Hoofdstuk 2 — Bezet Nederland, zomer '44 52
        Dagelijks leven / Duitse druk 59
        Panorama der illegaliteit 78
        Coördinatie / Wie krijgt hulp uit Engeland? 101
        Begin van de spoorwegsabotage 110
        Verwarring aan Duitse kant 121

Hoofdstuk 3 - Londen, zomer '44 129
        Van Heuven Goedharts eerste weken in Londen 133
        Oprichting van het College van Vertrouwensmannen 141
        Augustus: een reeks conflicten 145
        Positie van het Militair Gezag 157
        Wapens voor de illegaliteit 160
        Prins Bernhard Bevelhebber der Nederlandse strijdkrachten 163
        Maandag 4 september 172

Hoofdstuk 4 — Dolle Dinsdag 175
        De NSB’ers op de vlucht 180
        De Nederlandse Arbeidsdienst stroomt leeg 199
        Alsof er geen bezetter meer was 201
        Six en het College van Vertrouwensmannen 209
        Acties der illegaliteit 221
        Het concentratiekamp Vught ontruimd 230
        Nieuws uit Londen 238

Hoofdstuk 5 — Van Dolle Dinsdag tot ‘Market-Garden' 240
        De Geallieerde transportcrisis 242
        Hitlers besluiten 248
        De Wehrmacht zet zich schrap 254
        Graven! 260
        Roof en terreur 265
        Nieuwe opdrachten aan de illegaliteit 273
        Raad van Verzet/Knokploegen 276
        Top-Driehoek 291
        Londen 301
        Maastricht bevrijd 305
        Opnieuw Londen 308

Hoofdstuk 6 - ‘Market-Garden' / Spoorwegstaking 310
        Zondag 17 september 327
        Spoorwegstaking 344
        Eindhoven / ‘Hell’s Highway’ 360
        Nijmegen 366
        Arnhem en Oosterbeek 372
        Londen 399
        Raad van Verzet/Knokploegen 403
        Begin van de vernieling der grote havens 409
        Is ‘Arnhem’ verraden ? 410
        Terugblik 428

Hoofdstuk 7 - De strijd in het Zuiden 432
        Zuid-Limburg 439
        Ten oosten van de ‘Corridor’ 442
        Venlo en Roermond 447
        Ten westen van de ‘Corridor’ 460
        Zeeland 472
        Tussen de grote rivieren 503
        Slot/Nederland gesplitst 508

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

29. Boeknummer: 00361  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 10 tweede helft Het laatste Jaar I
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1980)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 10 tweede helft Het laatste Jaar I

Inhoud
Hoofdstuk 8 — ‘Londen’ arriveert 515
        Militair Gezag - eerste perikelen 517
        De Binnenlandse Strijdkrachten krijgen arrestatie-
        bevoegdheid 534
        ‘Het MG moet alles doen’ 548

Hoofdstuk 9 — Problemen voor het Militair Gezag 553
        Het apparaat 561
        Oorlogsgebied 567
        Voedselnood 580
        Verdere transportproblemen / Het energietekort 589
        Goederentekort 609
        Sociaal-economisch beleid 617
        Zuivering 625
        Kritiek op het Militair Gezag / Terugblik 648

Hoofdstuk 10 - Politiek in het bevrijde Zuiden 663
        ‘Vernieuwing’ 667
        Ondernemers en arbeiders 686
        De ‘zuilen’ komen terug 691
        Terugblik 703

Hoofdstuk 11 — Recrutering / De Stoottroepen 708
        Oorlogsvrijwilligers en dienstplichtigen 719
        De Stoottroepen 727

Hoofdstuk 12 — Arrestatiebeleid 741
        Arrestatieregelingen in oktober en november '44 746
        December '44, januari '45: twee maanden vol conflicten 754
        De arrestatieregeling voor het nog te bevrijden gebied 783
        Het lot der gedetineerden 788
        Eerste Tribunalen 807
        Slot 809

Hoofdstuk 13 - Regering en Militair Gezag 823
        Kruis en de ‘kwartiermakers’ 825
        De strijd om het Militair Gezag in Londen 847
        Reacties 858
        Slot 862

Hoofdstuk 14 — Val van het tweede kabinet Gerbrandy 871
        De koningin zoekt bondgenoten 875
        Positie van prins Bernhard 886
        Een regeling voor het noodparlement? 890
        Het kabinet biedt ontslag aan 905

Hoofdstuk 15 — Het derde kabinet-Gerbrandy 925
        Gerbrandy zet Burger uit het kabinet 927
        De delegatie uit het bevrijde Zuiden 943
        Wie wordt formateur? 950
        Formatie 959
        Reacties / Beoordeling 972
        De koningin in het Zuiden 984
        Activiteit van het nieuwe kabinet 988

Datumlijst 993

Bijlage: Het tweede en het derde kabinet-Gerbrandy 999

Lijst van illustraties 1001

Lijst van kaarten 1005

Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

30. Boeknummer: 00362  
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 10b eerste helft Het laatste Jaar II
Oorlog -- Tweede wereldoorlog, algemeen           (1981)    [dr. L. de Jong]
Het Koninkrijk der Nederlanden in WO II deel 10b eerste helft Het laatste Jaar II

Inhoud
Hoofdstuk 1 - Naar de katastrofe 1
        Vernieling van de havens van Rotterdam en Amsterdam 7
        De bezetter en de Spoorwegstaking 10
        Steenkooltekort 23
        De Wehrmacht grijpt in 31
        Putten / Renesse 43
        Nederland wordt leeggeroofd 68
        Dwangarbeid 82
        Terugblik 90

Hoofdstuk 2 — Jacht op de mannen 96
        Oosten en noorden des lands 98
        Het westen 104
        De Liese-Aktion 123
        Het lot der weggevoerden 140
        Na de jacht 150

Hoofdstuk 3 — Hongerwinter 153
        Daling der rantsoenen 157
        De Centrale Keukens 163
        Hirschfeld grijpt in 169
        De strijd tegen de koude 173
        Hongersnood 179
        Zwarte markt 211
        In bezet gebied georganiseerde hulp 221
        Hongertochten 244
        Terugblik 262

Hoofdstuk 4 - Seyss-Inquart / De ‘foute’ sector 267
        De gelijkschakeling opgegeven 271
        De NSB’ers in Duitsland 277
        Militarisatie 287
        De SS in de aanval 294
        Desintegratie van de NSB 297
        Seyss-Inquart 314

Hoofdstuk 5 - Terreur 324
        Apparaat van de SD 327
        De kampen Ommen en Amersfoort 339
        Martelingen 348
        Todeskandidaten 363
        Contacten in Den Haag 391
        De zogenaamde aanslag op Rauter 418

Hoofdstuk 6 - Illegaal werk 428
        Nieuwe moeilijkheden 429
        Illegale pers 446
        Hulp aan onderduikers 459
        De Spoorwegstaking en de zorg voor de stakers 465
        Telefoonverbindingen 487
        Spionage 496
        Crossen 512
        ‘Pilotenhulp’ 520
        Nationaal Steunfonds 531
        Gevolgen van verraad 542
        Slot 550

Hoofdstuk 7 — Koot, Thijssen en van Bijnen 556
        Kolonel Koot en de ‘Delta’s’ 560
        Six en de OD 576
        Thijssen en de RW 582
        Van Bijnen en de Knokploegen 610
        Slot 648

Hoofdstuk 8 - De Binnenlandse Strijdkrachten 650
        Steun van buiten 651
        Koots moeilijkheden 657
        De gewestelijke commandanten 666
        De droppings 683
        De BS in actie 689
        Prins Bernhard grijpt in 704
        Verzet en illegaliteit in de hongerwinter 712
        Terugblik op de BS 716

Lijst van illustraties 727

Lijst van kaarten 730

Lijst van tabellen 730






Rijksinstituut Voor Oorlogsdocumentatie / Staatsuitgeverij Den Haag;  
 

 

Uitgebreid zoeken

Zoekresultaat verdeeld over 2 pagina's, met elk (max.) 30 publicaties:

1   2       Volgende       Eind

Laatste wijziging binnen getoonde publicaties: 8 september 2022